Xuất khẩu bứt phá, nhập khẩu sôi động

Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội thế giới và trong nước của Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương), 8 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 305,96 tỷ USD, tăng 14,8% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 76,69 tỷ USD (tăng 3,2%), khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 229,27 tỷ USD (tăng 19,3%). Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ công nghiệp chế biến, chế tạo với kim ngạch 271,06 tỷ USD, chiếm gần 89% tổng xuất khẩu. 

Trong 8 tháng năm 2025 có 29 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 92,1% tổng kim ngạch xuất khẩu (có 7 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 67,8%). 

Nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 271,06 tỷ USD, chiếm 88,6%; nhóm hàng nông sản, lâm sản đạt 25,92 tỷ USD, chiếm 8,5%; nhóm hàng thủy sản đạt 7,15 tỷ USD, chiếm 2,3%; nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản đạt 1,83 tỷ USD, chiếm 0,6%.

Về thị trường, Mỹ vẫn là đối tác lớn nhất, đạt gần 100 tỷ USD (tăng 27%), chiếm hơn 30% tổng kim ngạch. EU đạt 25,6 tỷ USD, Nhật Bản 13,2 tỷ USD, Hàn Quốc 9,6 tỷ USD. 

Ở chiều nhập khẩu, tổng kim ngạch đạt 291,97 tỷ USD, tăng 17,9%. Đáng chú ý, nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 273,91 tỷ USD, chiếm 93,8%. Trung Quốc vẫn là đối tác nhập khẩu lớn nhất với 117,9 tỷ USD, song nhập siêu tới 75,9 tỷ USD (tăng gần 40%). Dù vậy, cán cân thương mại vẫn xuất siêu 13,99 tỷ USD.

Theo đánh giá của VIOIT, bối cảnh quốc tế cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Việc FED hạ lãi suất 0,25% mở đầu chu kỳ nới lỏng tiền tệ giúp giảm chi phí vốn toàn cầu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt mở rộng sản xuất, tái cơ cấu nợ, nhất là ở các ngành thâm dụng vốn. Cùng với đó, dòng vốn FDI, FII đang tiếp tục dịch chuyển mạnh vào Việt Nam.

Về hội nhập, Việt Nam tăng cường hợp tác với MERCOSUR (hơn 300 triệu dân), trong khi RCEP xem xét kết nạp thêm Bangladesh, Sri Lanka, Chile, hứa hẹn mở rộng nguồn cung nguyên liệu. 

Song bên cạnh đó, nhiều thách thức nổi lên như sức mua tại thị trường quốc tế suy giảm, ảnh hưởng đến các ngành phụ thuộc đơn hàng (dệt may, da giày, gỗ, điện tử); hàng hóa từ đối thủ cạnh tranh được ưu đãi thuế, gia tăng áp lực cho nông sản và công nghiệp nhẹ; biến động tiền tệ có nguy cơ tác động tới dòng vốn đầu tư. Thị trường năng lượng tiếp tục gây áp lực khi giá dầu tăng khiến chi phí vận tải, sản xuất tăng cao; xuất khẩu gạo sang một số thị trường gặp khó, buộc doanh nghiệp phải nhanh chóng tìm thị trường thay thế.

Chủ động thích ứng, củng cố vị thế hàng Việt

Để giữ vững đà tăng trưởng xuất nhập khẩu trong bối cảnh mới, VIOIT khuyến nghị cần sự vào cuộc đồng bộ của cả Nhà nước và doanh nghiệp. 

Theo đó, về phía Nhà nước, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình hải quan, đẩy nhanh hoàn thuế VAT cho doanh nghiệp xuất khẩu. Đồng thời, kiên quyết thực thi các biện pháp chống khai thác IUU để sớm gỡ “thẻ vàng” của EU, tạo thuận lợi cho thủy sản Việt Nam.

Chính sách hỗ trợ cũng cần tập trung đào tạo, nâng cao năng lực tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế cho doanh nghiệp và nông dân, nhất là liên quan tới các quy định mới của EU như CBAM, EUDR. Đây là chìa khóa để hàng Việt duy trì và mở rộng chỗ đứng tại các thị trường khó tính.

Về phía doanh nghiệp, cần phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo và tự lực, không chỉ trông chờ vào chính sách hỗ trợ. 

Trước hết, việc tận dụng hiệu quả ưu đãi từ 17 Hiệp định thương mại tự do, hiện nay, mới chỉ khoảng 31% doanh nghiệp khai thác được các ưu đãi này, nghĩa là còn tới 69% dư địa chưa được tận dụng. Đồng thời, doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường, nâng cao khả năng chống chịu, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đó, minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ, tỷ lệ nội địa hóa và hoạt động trung chuyển hàng hóa để tránh rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại và cáo buộc gian lận. Song song, cần tập trung chuyển đổi cơ cấu, đầu tư khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và bền vững. 

Doanh nghiệp cũng cần chủ động xây dựng chiến lược ứng phó rủi ro thông qua chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tái cấu trúc hoạt động và lập kịch bản đa tầng để linh hoạt đối phó với biến động thị trường.

Cuối cùng, doanh nghiệp phải duy trì và nâng cao chất lượng sản phẩm, chú trọng dự báo thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe, đồng thời coi trọng việc xây dựng và quảng bá thương hiệu Việt Nam.

Xuất nhập khẩu Việt Nam đang đứng trước những cơ hội rộng mở nhưng cũng đối diện nhiều thách thức phức tạp. Bản lĩnh, sức sáng tạo và khát vọng vươn lên của cộng đồng doanh nghiệp, kết hợp với sự đồng hành, chỉ đạo quyết liệt từ Nhà nước, sẽ là nền tảng để Việt Nam biến thách thức thành cơ hội, giữ vững đà tăng trưởng, đồng thời nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.