Không gian tiêu thụ sản vật vùng cao

Sáng thứ Năm và Chủ nhật hằng tuần, chợ phiên San Thàng, phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu lại rộn ràng người mua, kẻ bán. Từ những bản làng xa, đồng bào Mông, Dao, Giáy, Thái... mang theo nông sản, sản vật núi rừng và những sản phẩm thủ công truyền thống xuống chợ. Những bộ trang phục rực rỡ sắc màu, những gùi hàng mộc mạc cùng tiếng nói cười tạo nên bức tranh sinh động về đời sống văn hóa vùng cao Tây Bắc.

Cách trung tâm thành phố Lai Châu khoảng 5 km, San Thàng là một trong những phiên chợ lớn nhất tỉnh, thu hút người dân từ thành phố Lai Châu, Tam Đường, Phong Thổ đến giao lưu, mua bán. Hàng hóa ở đây phong phú, từ rau củ, ngô, gạo, mật ong, gà, vịt, lợn đến vải thổ cẩm, trang phục truyền thống và các sản phẩm thủ công. Mỗi mặt hàng đều mang dấu ấn đời sống, tập quán sản xuất và nét văn hóa của cộng đồng dân tộc địa phương.

Với Lai Châu – tỉnh vùng cao biên giới có 20 dân tộc cùng sinh sống, chợ phiên không đơn thuần là nơi trao đổi hàng hóa. Đây còn là không gian hội tụ, giao lưu, nơi những giá trị văn hóa được thể hiện qua trang phục, ẩm thực, sản vật và cách thức sinh hoạt cộng đồng. Bởi vậy, việc duy trì và phát triển các phiên chợ không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc.

Bên cạnh San Thàng, Lai Châu còn có những phiên chợ mang nét đặc trưng riêng như Sìn Hồ, Dào San, Sin Suối Hồ và Sì Lở Lầu. Nếu Sin Suối Hồ gây ấn tượng bởi không gian chợ mang nét văn hóa của đồng bào Mông vùng biên giới, thì Sì Lở Lầu độc đáo với phiên chợ họp vào các ngày Sửu, ngày Mùi hằng tháng, gắn với văn hóa của đồng bào Dao, Hà Nhì. Những phiên chợ ấy tạo nên mạng lưới giao thương đặc sắc, giúp sản vật từ các bản làng có thêm địa điểm tiêu thụ.

Thực tế cho thấy, khi hạ tầng chợ được đầu tư, điều kiện kinh doanh của người dân cũng được cải thiện. Tại Sì Lở Lầu, chợ được UBND xã đầu tư nâng cấp, sửa chữa với kinh phí 2 tỷ đồng, đưa vào sử dụng từ tháng 1/2022. Không gian kinh doanh rộng rãi, sạch đẹp tạo thuận lợi cho người dân trao đổi nông sản, hàng dân dụng và phát triển các hoạt động thương mại, dịch vụ.

Anh Tẩn Chỉn Hào, dân tộc Dao ở xã Sì Lở Lầu cho biết, gần hai tháng nay, anh mang nông sản của gia đình, đồng thời nhập thêm một số mặt hàng của bà con trong xã để đưa sang chợ Sì Lở Lầu bán. Có phiên, anh bán được hơn 300 bắp ngô và 20 kg dưa mèo. Lợi nhuận không quá lớn nhưng giúp gia đình có thêm kinh phí chi tiêu, cải thiện cuộc sống.

Tại San Thàng, câu chuyện tiêu thụ sản phẩm cũng bắt đầu từ những người dân trực tiếp sản xuất, khai thác nông sản. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Cheo Thị Kim, người dân xã San Thàng cho biết, hằng ngày chị lên núi kiếm rau, măng rừng, đến Chủ nhật lại mang xuống chợ bán. Nhờ phiên chợ đông đúc, gia đình có thêm thu nhập; thi thoảng, chị còn bán thêm gà, lợn.

Từ những gùi rau, măng rừng đến nông sản, sản phẩm thủ công, chợ phiên đã trở thành kênh tiêu thụ trực tiếp, giúp người sản xuất tiếp cận người mua mà không phải đi xa. Quan trọng hơn, đây là nơi sản phẩm địa phương được giới thiệu bằng chính câu chuyện của người làm ra nó. Khi sản vật có đầu ra, người dân có thêm động lực duy trì sản xuất, phát huy nghề truyền thống và khai thác hiệu quả lợi thế bản địa.

Để tạo điều kiện cho hoạt động này, địa phương đã đầu tư xây dựng chợ San Thàng khang trang, rộng rãi, sạch sẽ; phân chia khu vực bán hàng hợp lý, bố trí nhiều khu có mái che, chú trọng vệ sinh an toàn thực phẩm và xây dựng bãi gửi xe thuận tiện. Cùng với đó, thành phố Lai Châu triển khai phương án bảo tồn không gian văn hóa chợ phiên, tổ chức các hoạt động múa hát, giao lưu văn nghệ, hướng dẫn người dân kiến thức du lịch để trở thành những người quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Lai Châu.

Từ phiên chợ truyền thống đến cánh cửa thị trường số và quốc tế

Điểm đáng chú ý tại San Thàng hiện nay là hoạt động kinh doanh đang từng bước thay đổi cùng sự phát triển của công nghệ. Theo ghi nhận của phóng viên Báo Công Thương khi đến với chợ phiên San Thàng đầu tháng 11/2026, hiện có khoảng 20-30% hộ kinh doanh vừa bán hàng trực tiếp tại chợ, vừa livestream trên nền tảng TikTok. Hoạt động này chủ yếu do người trẻ thực hiện, tạo nên hình ảnh mới cho một không gian giao thương vốn gắn bó lâu đời với đời sống đồng bào dân tộc thiểu số.

Những chiếc điện thoại thông minh xuất hiện bên cạnh các sạp hàng, gùi nông sản. Người bán vừa giới thiệu sản phẩm cho khách đến chợ, vừa phát trực tiếp để tiếp cận người tiêu dùng trên môi trường mạng. Thay vì chỉ phục vụ những người có mặt tại phiên chợ, sản phẩm địa phương nay có thêm cơ hội được giới thiệu tới khách hàng ở nhiều địa phương khác.

Đây là chuyển biến đáng chú ý đối với các hộ kinh doanh nhỏ, nhất là những gia đình có nguồn hàng từ sản xuất, khai thác nông sản và sản phẩm truyền thống. Livestream giúp người bán giới thiệu trực quan sản phẩm, tương tác với khách hàng, trả lời câu hỏi và mở rộng khả năng tiếp cận người mua. Lực lượng trẻ đang trở thành nhân tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi này khi biết kết hợp hoạt động buôn bán truyền thống với phương thức quảng bá hiện đại.

Từ góc độ phát triển thương mại, sự kết hợp giữa chợ truyền thống và nền tảng số mở ra hướng đi mới cho tiêu thụ sản phẩm vùng dân tộc thiểu số. Nếu chợ phiên tạo điều kiện để người sản xuất gặp gỡ trực tiếp người tiêu dùng, thì thương mại điện tử có thể mở rộng không gian thị trường vượt ra ngoài phạm vi địa phương. Đây cũng là bước đầu để những sản vật vốn quen thuộc trong đời sống bản làng có cơ hội tiếp cận các kênh phân phối rộng lớn hơn.

Tuy nhiên, từ việc bán hàng qua livestream đến khả năng tham gia thị trường quốc tế vẫn là một hành trình dài. Để sản phẩm vùng cao có thể đi xa, người sản xuất cần quan tâm hơn đến chất lượng, tính ổn định của nguồn cung, quy cách đóng gói, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Đặc biệt, với nông sản, thực phẩm, việc đáp ứng các yêu cầu về an toàn và tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu là điều kiện quan trọng.

Công nghệ có thể giúp sản phẩm được nhiều người biết đến, nhưng chất lượng và uy tín mới quyết định khả năng giữ chân khách hàng. Vì vậy, việc hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng kinh doanh số, quảng bá sản phẩm, tiếp cận thông tin thị trường và từng bước chuẩn hóa hàng hóa cần được quan tâm song hành với đầu tư hạ tầng thương mại.

Thời gian tới, địa phương sẽ chú trọng phát triển chợ San Thàng theo hướng phát huy hơn nữa bản sắc dân tộc, góp phần giới thiệu, quảng bá nông sản địa phương đến du khách thập phương, hướng đến nâng cao thu nhập cho bà con nhân dân.

Đó cũng là hướng phát triển cần thiết để kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế. Khi sản phẩm truyền thống được tiêu thụ tốt hơn, người dân có thêm động lực duy trì nghề thủ công, bảo tồn tri thức bản địa và phát huy những giá trị văn hóa đặc trưng. Khi hoạt động quảng bá được mở rộng trên môi trường số, sản vật địa phương có thêm cơ hội tiếp cận những thị trường mới.

Từ những phiên chợ rực rỡ sắc màu đến các phiên livestream trên TikTok, San Thàng đang cho thấy sự chuyển động của thương mại vùng cao trong thời đại số. Giữ gìn bản sắc, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng kết nối thị trường chính là hướng đi để những sản vật từ núi rừng Lai Châu từng bước vượt khỏi giới hạn bản làng, vươn tới những thị trường rộng lớn hơn, trong đó có thị trường quốc tế.