Chi phí leo thang, chuỗi cung ứng kéo dài

Chia sẻ với truyền thông ngay sau thời điểm xung đột xảy ra, ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, chi phí vận chuyển sẽ là yếu tố chịu tác động sớm nhất. Nhận định này nhanh chóng trở thành thực tế khi các tuyến hàng hải quốc tế buộc phải thay đổi lộ trình để tránh khu vực rủi ro, kéo theo thời gian vận chuyển kéo dài đáng kể.

Tại buổi làm việc giữa Bộ Công Thương với hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp diễn ra gần đây, bà Nguyễn Thị Tuyết Mai - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng thông tin, nhiều chuyến hàng hiện phải mất thêm từ 14 - 20 ngày so với trước đây, thậm chí lâu hơn tùy từng tuyến đã kéo theo hàng loạt chi phí phát sinh. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu phải gánh thêm chi phí lưu kho, chi phí vốn, trong khi rủi ro vi phạm tiến độ giao hàng ngày càng lớn.

Việc giao hàng muộn không chỉ ảnh hưởng đến dòng tiền mà còn tác động trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp, khiến đối tác cân nhắc lại việc phân bổ đơn hàng trong các kỳ tiếp theo.

Ở trong nước, áp lực tiếp tục gia tăng bởi giá nhiên liệu tăng. Chi phí vận chuyển nội địa, chi phí vận hành nhà máy, chi phí năng lượng… đồng loạt tăng theo, khiến giá thành sản phẩm bị đẩy lên từ nhiều phía. Khi chi phí tăng theo chuỗi, doanh nghiệp gần như không còn “khoảng đệm” để xoay xở.

Ngành da giày cũng trong tình trạng tương tự, theo bà Phan Thanh Xuân -  Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam, chi phí logistics của ngành đã tăng khoảng 15%, trong khi nhiều nguyên liệu đầu vào có nguồn gốc từ dầu mỏ như hóa chất tăng tới 30%. Vấn đề nằm ở chỗ, phần lớn doanh nghiệp đã ký hợp đồng và chốt giá từ trước, khiến họ rơi vào tình thế bị động, không thể điều chỉnh giá bán tương ứng.

Ở góc độ thị trường, Trung Đông dù không phải là thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam nhưng lại giữ vai trò trung chuyển quan trọng. Khi khu vực này gần như “đóng băng”, các tuyến vận chuyển qua những điểm trung chuyển như Dubai hay Qatar bị gián đoạn, kéo theo sự ách tắc lan sang các thị trường khác, đặc biệt là châu Phi.

Cùng với chi phí, thiếu nguyên liệu cho sản xuất đang là nỗi lo lớn của một số ngành hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày.

Ngành dệt may Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc tới khoảng 70% nguyên liệu nhập khẩu, đặc biệt là các loại sợi tổng hợp như polyester vốn có nguồn gốc từ hóa dầu. Khi xung đột xảy ra tại các khu vực sản xuất dầu mỏ, giá nguyên liệu tăng nhưng điều khiến doanh nghiệp lo ngại hơn chính là nguy cơ đứt gãy nguồn cung.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp cho biết họ không thể dự báo chính xác thời gian giao nguyên liệu cũng như xu hướng biến động giá. Một khi nguyên liệu không về đúng kế hoạch, toàn bộ chuỗi sản xuất sẽ bị đảo lộn. Thậm chí, có thể xảy ra tình trạng có tiền cũng không mua được nguyên liệu.

Nỗ lực giảm sốc

Áp lực càng lớn hơn khi các tiêu chuẩn sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc từ các đối tác quốc tế. Doanh nghiệp buộc phải chuyển sang sử dụng nguyên liệu tái chế nhưng nhiều loại nguyên liệu này vẫn bị xếp vào nhóm “phế liệu” và chịu hạn chế nhập khẩu, khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc tiếp cận nguồn cung phù hợp.

Ở tầm vĩ mô, vấn đề dự trữ nguyên liệu cũng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết. Hiện Việt Nam chưa có cơ chế rõ ràng về dự trữ chiến lược cho các ngành công nghiệp phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Trong khi đó, nhu cầu nguyên liệu ngày càng tăng cùng với tốc độ phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ. Nếu tiếp tục để doanh nghiệp tự xoay xở với nguồn dự trữ ngắn hạn, rủi ro sẽ ngày càng tích tụ và bộc lộ rõ hơn khi có biến động lớn.

Trước những thách thức này, các hiệp hội ngành hàng đã đề xuất: Tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, trong đó có việc xây dựng “bản đồ rủi ro” thông qua hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, giúp doanh nghiệp cập nhật kịp thời thông tin thị trường và điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.

Bên cạnh đó, các giải pháp mang tính nền tảng như ổn định nguồn cung xăng dầu, kiểm soát thị trường, xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng cũng được nhấn mạnh cũng là những yếu tố quan trọng giữ ổn định mặt bằng sản xuất.

Được biết, để hỗ trợ cho doanh nghiệp và ngành hàng xuất khẩu giảm thiểu rủi ro trước tác động từ xung đột Trung Đông, Bộ Công Thương đang khẩn trương, quyết liệt trong công tác đánh giá tác động của thị trường. Thông qua các phản ánh, kiến nghị của các hiệp hội, ngành hàng, doanh nghiệp, Bộ Công Thương tiếp thu, tổng hợp và có những đề xuất cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó chủ động trước những biến động của thị trường.

Chi phí tăng, thiếu nguyên liệu cho sản xuất là nỗi lo hiện hữu của một số ngành hàng xuất khẩu chủ lực, rất cần được sự hỗ trợ, đồng hành mạnh mẽ của các đơn vị quản lý Nhà nước để doanh nghiệp có thể vượt qua.