Áp lực mới từ quy định chống phá rừng của EU

Trong bối cảnh các quy định về phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc tại Liên minh châu Âu (EU) ngày càng được siết chặt, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và nguyên liệu đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách quản lý chuỗi cung ứng. Một trong những quy định đáng chú ý nhất hiện nay là Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về nguồn gốc sản phẩm và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Thông tin tới báo chí, bà Nguyễn Hoàng Thúy - Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia cho biết, EU đang đẩy mạnh các chính sách thương mại gắn với mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Trong đó, Quy định EUDR được xem là một trong những khuôn khổ chính sách có tác động lớn tới chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Quy định này áp dụng đối với một số nhóm sản phẩm như cà phê, ca cao, dầu cọ, đậu tương, gia súc, cao su và gỗ. Đây đều là những mặt hàng có nguy cơ liên quan đến hoạt động phá rừng nếu chuỗi cung ứng không được quản lý chặt chẽ.

Theo quy định, các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh chỉ được phép lưu hành tại thị trường EU khi đáp ứng hai điều kiện cơ bản.

Thứ nhất, sản phẩm phải có nguồn gốc từ đất không bị phá rừng sau ngày 1/1/2021.

Thứ hai, sản phẩm phải được sản xuất phù hợp với pháp luật của quốc gia nơi sản xuất.

Ngoài ra, các nhà nhập khẩu và thương nhân tại EU phải nộp Tuyên bố thẩm định chuỗi cung ứng (Due Diligence Statement - DDS) nhằm chứng minh việc tuân thủ quy định. Hồ sơ này bao gồm nhiều loại dữ liệu như thông tin định vị địa lý của vùng sản xuất, tài liệu pháp lý và các dữ liệu truy xuất nguồn gốc liên quan.

Điều này đồng nghĩa với việc trách nhiệm tuân thủ không chỉ dừng lại ở nhà nhập khẩu, mà được chia sẻ trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp xuất khẩu cần có khả năng cung cấp dữ liệu chính xác về nguồn gốc sản phẩm cũng như hồ sơ pháp lý liên quan.

Theo bà Nguyễn Hoàng Thúy, xuất khẩu vào EU hiện nay không chỉ là câu chuyện về giá hay chất lượng sản phẩm, mà còn là việc đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu về minh bạch và bền vững trong chuỗi cung ứng.

Cùng với EUDR, quá trình số hóa chuỗi cung ứng và tăng cường truy xuất nguồn gốc đang trở thành xu hướng tất yếu trong thương mại quốc tế. Theo Trung tâm Xúc tiến nhập khẩu từ các nước đang phát triển (CBI), việc xây dựng các chuỗi cung ứng minh bạch và đáng tin cậy đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì dòng chảy thương mại, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý cũng như rủi ro về uy tín.

Thực tế cho thấy, các nhà nhập khẩu và thương nhân tại Hà Lan cũng như nhiều quốc gia EU đang phụ thuộc ngày càng nhiều vào dữ liệu do nhà cung cấp cung cấp để chứng minh việc tuân thủ quy định.

Do đó, việc cung cấp dữ liệu có thể truy xuất và kiểm chứng về nguồn gốc sản phẩm đã trở thành yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin giữa nhà cung cấp và đối tác tại châu Âu.

Đáng chú ý, theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, trước xu hướng này, CBI đã xây dựng hướng dẫn “Digital Solutions for EUDR Compliance” nhằm hỗ trợ các nhà sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ chuẩn bị cho các yêu cầu mới của thị trường EU. Theo các chuyên gia, thay vì coi EUDR là rào cản thương mại, doanh nghiệp có thể xem đây là động lực để cải thiện hệ thống quản lý chuỗi cung ứng, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả vận hành.

Hướng dẫn của CBI giới thiệu nhiều công cụ kỹ thuật số nhằm hỗ trợ các bên tham gia chuỗi cung ứng, từ nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp xuất khẩu.

Nhóm công cụ đầu tiên là các ứng dụng lập bản đồ cơ bản, giúp nông dân và hợp tác xã xác định ranh giới trang trại cũng như thu thập dữ liệu không gian. Các công cụ như GPS Field Area Measure, Mappt Lite, Locus Map hay Google Maps và Google Earth có thể hỗ trợ người sản xuất ghi nhận chính xác vị trí và diện tích vùng trồng.

Nhóm thứ hai là các công cụ lập bản đồ và phân tích không gian chuyên nghiệp dành cho các chuyên gia GIS hoặc cơ quan quản lý. Các nền tảng như ArcGIS, QGIS, MapSwipe hay Blue Marble Geographics có thể sử dụng dữ liệu vệ tinh để đánh giá chi tiết tình trạng đất đai và biến động sử dụng đất.

Bên cạnh đó, một số công cụ giám sát môi trường bằng vệ tinh như Satelligence, LiveEO hay Space Intelligence có thể giúp theo dõi sự thay đổi sử dụng đất theo thời gian, từ đó phát hiện sớm nguy cơ phá rừng.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp, các nền tảng quản lý bền vững trang trại và truy xuất nguồn gốc như Farmforce, Enveritas, Smallholdr hay INATrace được thiết kế để hỗ trợ theo dõi hoạt động sản xuất, đồng thời quản lý dữ liệu chuỗi cung ứng.

Ngoài ra, các giải pháp quản lý chuỗi cung ứng và rủi ro như Sourcemap, TraceX hay Osapiens cũng giúp doanh nghiệp theo dõi dòng chảy hàng hóa trong toàn bộ chuỗi giá trị, đồng thời phát hiện các rủi ro liên quan đến môi trường, lao động hoặc uy tín doanh nghiệp.

CBI cũng cho rằng, việc lựa chọn công cụ phù hợp cần dựa trên vai trò của từng bên trong chuỗi cung ứng, nguồn lực tài chính cũng như khả năng ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp.

Biến thách thức thành lợi thế cạnh tranh

Theo bà Rebecca Groot, quản lý chương trình của CBI, xu hướng tăng cường truy xuất nguồn gốc và số hóa chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục phát triển trong dài hạn. Ngoài EUDR, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng cần theo dõi nhiều khuôn khổ chính sách khác của EU như Chỉ thị Báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) hay Chỉ thị Thẩm định chuỗi cung ứng doanh nghiệp (CSDDD).

Trong bối cảnh đó, việc đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường EU, mà còn có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các hệ thống truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số giúp chuỗi cung ứng trở nên minh bạch và hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ nhà nhập khẩu châu Âu giảm thiểu rủi ro trong quá trình mua hàng.

CBI cũng nhấn mạnh rằng, việc thu thập và quản lý dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc cần có sự phối hợp của nhiều bên, từ nông dân, nhóm nông dân, doanh nghiệp xuất khẩu đến các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, các giải pháp số hóa cũng cần đảm bảo tính bao trùm, giúp các nông hộ nhỏ, phụ nữ và thanh niên có thể tiếp cận và tham gia vào chuỗi cung ứng bền vững. Theo khuyến nghị của CBI, dù một số chi tiết trong việc triển khai EUDR vẫn đang tiếp tục được làm rõ, các doanh nghiệp xuất khẩu không nên trì hoãn việc chuẩn bị cho các yêu cầu mới.

Việc đầu tư sớm vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng, đồng thời tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của người mua tại châu Âu.

Trong dài hạn, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển cho rằng, EUDR chỉ là một ví dụ cho thấy xu hướng tăng cường truy xuất nguồn gốc và số hóa trong thương mại quốc tế. Những doanh nghiệp chủ động thích ứng sớm sẽ có nhiều cơ hội hơn trong việc duy trì và mở rộng hoạt động xuất khẩu vào thị trường EU.