Liên minh châu Âu (EU) vừa ban hành một loạt quy định mới có tác động sâu rộng đến ngành ca cao toàn cầu, đặc biệt nhắm tới việc thực thi Quy định chống phá rừng của EU (EUDR). Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp sản xuất, chế biến ca cao mà còn tác động lan tỏa sang toàn bộ ngành nông sản, thực phẩm xuất khẩu vào thị trường Bắc Âu, khu vực nổi tiếng với các yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường và nhân quyền.

Doanh nghiệp EU đối mặt nghĩa vụ pháp lý mới

Trong đó, Chỉ thị về Thẩm định trách nhiệm bền vững doanh nghiệp (CSDDD) là quy định trọng tâm. Theo đó, các công ty lớn trong EU có trên 1.000 nhân viên và doanh thu toàn cầu từ 450 triệu euro phải xác định, xử lý các nguy cơ vi phạm nhân quyền và gây hại môi trường trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp ngoài EU nhưng đạt doanh thu từ 450 triệu euro tại thị trường này cũng bắt buộc tuân thủ.

Điều đáng lưu ý, dù các doanh nghiệp nhỏ không chịu tác động trực tiếp từ CSDDD, nhưng sẽ phải chịu áp lực lớn từ khách hàng và đối tác lớn buộc phải cung cấp thông tin đầy đủ để bảo đảm tính tuân thủ.

Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành các quy định mới sẽ tác động mạnh đến ngành ca cao. Ảnh minh họa

Hiện nay, Ủy ban châu Âu đang xem xét đề xuất sửa đổi CSDDD theo cách tiếp cận “Omnibus” nhằm đồng bộ với các bộ quy chuẩn khác như Chỉ thị báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) và Hệ thống phân loại EU (EU Taxonomy). Tuy nhiên, đề xuất này gây nhiều tranh cãi khi có thể làm giảm 80% số công ty phải tuân thủ, giới hạn nghĩa vụ chỉ với nhà cung cấp trực tiếp, đồng thời giảm mức xử phạt và loại bỏ yêu cầu lập kế hoạch khí hậu.

Các tập đoàn đa quốc gia như Ferrero, Mars, Nestlé, Unilever, Tony’s Chocolonely, Hershey’s, Mondelez cùng hàng loạt tổ chức phi chính phủ (NGO) đang lên tiếng kêu gọi EU giữ nguyên các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hiện tại để bảo vệ giá trị bền vững của ngành.

Ngoài CSDDD, quy định về cưỡng bức lao động của EU cũng sẽ có hiệu lực từ năm 2027, áp dụng cho mọi sản phẩm lưu thông tại EU không phân biệt nguồn gốc hay công đoạn sản xuất. Hướng dẫn chi tiết sẽ được ban hành vào giữa năm 2026. Theo đó, các sản phẩm vi phạm có thể bị cấm lưu hành và bị xử phạt tài chính nghiêm khắc.

Ngành ca cao toàn cầu hiện đứng trước yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, điều mà nhiều doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng vẫn đang gặp khó khăn. Dù vậy, đây cũng được xem là cơ hội để các đơn vị chủ động ứng dụng mô hình sản xuất bền vững, minh bạch và có trách nhiệm. Một ví dụ tiêu biểu là công ty Bara Union (Bờ Biển Ngà), doanh nghiệp đang đi đầu trong minh bạch hóa chuỗi cung ứng ca cao và được cộng đồng quốc tế đánh giá cao.

Cảnh báo cho doanh nghiệp Việt xuất khẩu sang Bắc Âu

Điều đáng lo ngại là các quy định này sẽ sớm mở rộng sang nhiều ngành hàng nông sản và thực phẩm khác mà Việt Nam có thế mạnh xuất khẩu như cà phê, điều, hồ tiêu, trái cây, thủy sản và thực phẩm chế biến chứa thành phần nông sản.

Đặc biệt, các thị trường Bắc Âu như Thụy Điển, Na Uy, Đan Mạch, Phần Lan, nơi nổi tiếng với các chính sách thương mại bền vững sẽ áp dụng rất chặt chẽ.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển: “Doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu ý, nếu không có hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng, sản phẩm có thể bị từ chối ngay tại cảng EU. Thiếu chứng từ chứng minh không sử dụng lao động cưỡng bức hoặc không gây phá rừng, doanh nghiệp có thể bị loại khỏi danh sách nhà cung cấp của các nhà nhập khẩu lớn. Hơn nữa, dù không trực tiếp chịu tác động, doanh nghiệp nhỏ cũng phải chuẩn bị minh chứng tuân thủ để duy trì mối quan hệ với các khách hàng lớn tại EU”.

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần chủ động rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng, cập nhật các tiêu chuẩn mới của EU, xây dựng hệ thống quản lý rủi ro xã hội, môi trường, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ tuân thủ để không bị động khi các quy định chính thức có hiệu lực.