Từ những chuyến hàng vượt núi đến bài toán tăng giá trị nông sản vùng cao

Nhận thấy nguồn nông sản sạch của bà con làm ra thường bị ép giá hoặc khó tiêu thụ, chị Hiên Thị Vân (dân tộc Tà Riềng, xã La Dêê, TP. Đà Nẵng) đã mạnh dạn đứng ra thành lập nhóm thu mua, tiêu thụ nông sản sạch. Chị tích cực gom các mặt hàng đặc trưng vùng biên giới như thịt gác bếp, nếp cẩm, măng khô, nấm rừng, đậu đen, mè đen... rồi đưa đi bán tại chợ dân sinh, tham gia hội chợ trưng bày và kết nối giao thương.

“Các nông sản miền núi rất được ưa chuộng tại các hội chợ, phiên chợ. Nhiều khách hàng là người dân, khách du lịch sau khi mua và dùng sản phẩm thì liên lạc lại với chúng tôi qua điện thoại để mua thêm hàng hóa,” chị Vân chia sẻ.

Nhờ sự năng động của chị, nhóm thu gom nông sản đã giúp tiêu thụ lượng lớn hàng hóa cho bà con, mang lại sinh kế ổn định và giải quyết việc làm cho hàng chục lao động nữ địa phương. Không chỉ thu gom, kết nối tiêu thụ, để tăng giá trị gia tăng cho nông sản, chị Vân và các thành viên đã chủ động sơ chế nhiều sản phẩm, đóng gói bao bì và in ấn nhãn mác thông tin rõ ràng.

Cũng chọn hướng đi gắn chặt với nông sản và dược liệu vùng cao, chị Nguyễn Thị Huê, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) sản xuất nông sản và dược liệu Bản Boa (xã Trà Giáp), lại trăn trở với câu chuyện nâng tầm giá trị thực sự cho sản vật quê hương. Chị Huê cho biết, miền núi Đà Nẵng không thiếu sản phẩm sạch; người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số rất chăm chỉ, nuôi trồng thuận tự nhiên nhiều nông sản, dược liệu quý. Tuy nhiên, bà con lại thiếu kỹ thuật canh tác chuẩn, thiếu cách tổ chức sản xuất quy mô, không biết cách xây dựng thương hiệu; việc sản xuất còn theo xu hướng, chưa có định hướng thị trường rõ ràng nên dễ rơi vào vòng xoáy "được mùa mất giá, được giá mất mùa".

Nhận thức rõ HTX chính là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị, chị Huê cùng HTX Bản Boa đã chủ động đứng ra làm "bà đỡ" cho chị em phụ nữ vùng cao qua nhiều giải pháp đồng bộ. HTX tiên phong đồng hành, hướng dẫn bà con kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi chuẩn; đưa ứng dụng công nghệ số và ghi chép nhật ký canh tác ngay từ khi gieo mầm để tạo "thẻ căn cước số" chứng minh nguồn gốc sạch, giúp sản phẩm bán đúng giá trị thời gian và chất lượng thực. Bên cạnh đó, HTX Bản Boa đứng ra làm thủ tục chứng nhận tiêu chuẩn (VietGAP, OCOP...), đầu tư xưởng chế biến tại chỗ các dòng sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao như tinh dầu thiên nhiên, trà cam quế túi lọc (đạt doanh thu khoảng 1 tỷ đồng/năm), đồng thời kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm, thiết kế bao bì, dán mã QR truy xuất nguồn gốc.

“Khát vọng lớn nhất của các HTX cũng như toàn thể chị em phụ nữ miền núi chúng tôi không chỉ là bán được nông sản, mà là giúp nông sản, thực phẩm sạch của chị em được trả đúng giá trị. Qua đó, xóa bỏ bớt những thiệt thòi khoảng cách, tạo công ăn việc làm ổn định, giúp chị em tự chủ kinh tế và an tâm làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương mình,” chị Huê chia sẻ.

Mô hình kết nối, tiêu thụ nông sản của chị Hiên Thị Vân và chị Nguyễn Thị Huê chỉ là hai trong số nhiều gương mặt phụ nữ tiêu biểu vùng đồng bào dân tộc thiểu số Đà Nẵng đã mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn. Bằng sự chủ động, nhạy bén và khát vọng vươn lên, các chị đã trở thành những cầu nối quan trọng đưa nông sản miền cao vượt núi về phố, vừa giúp bà con bao tiêu sản phẩm, vừa nâng cao giá trị tài nguyên bản địa và khẳng định vị thế của phụ nữ vùng cao trong phát triển kinh tế địa phương.

Tiếp sức để nông sản miền núi vươn xa

Dù đã đạt được những bước đầu khả quan, hành trình đưa nông sản miền núi vươn xa của phụ nữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn đối mặt với nhiều "nút thắt" như thiếu vốn đầu tư máy móc chế biến sâu, hạ tầng giao thông chia cắt, thiếu kỹ năng quản trị và khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc xuất xứ.

“Chúng tôi mong muốn thành phố sớm ban hành bộ tiêu chí hỗ trợ gắn liền với 'kết quả liên kết thực tế' và có cơ chế 'đối thoại, kết nối trực tiếp' từ Sở, Ngành đến các HTX nòng cốt. Khi nguồn lực được phân định trách nhiệm rõ ràng, đặt đúng chỗ và chạm đúng những mô hình đã có xưởng, có sản phẩm và làm thật vì sinh kế của bà con, thì một đồng vốn hỗ trợ của thành phố mới có thể sinh lợi gấp nhiều lần cho sự phát triển của kinh tế miền núi,” chị Huê đề xuất.

Theo ông Nguyễn Quang Lâm, Phó Trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương TP. Đà Nẵng, nhằm hỗ trợ phụ nữ vùng cao tháo gỡ các khó khăn về đầu ra sản phẩm, tiếp cận khách hàng và xây dựng thương hiệu, ngành Công Thương thành phố đã và đang tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, ưu tiên hỗ trợ chuẩn hóa sản phẩm OCOP, hướng dẫn tự công bố an toàn thực phẩm; đẩy mạnh đưa hàng vào hệ thống siêu thị, trung tâm OCOP, sân bay Quốc tế Đà Nẵng; thúc đẩy thương mại điện tử, đào tạo kỹ năng bán hàng livestream, xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa vùng cao; đồng thời hỗ trợ kinh phí khuyến công để thiết kế bao bì, dán tem truy xuất nguồn gốc và đăng ký bảo hộ thương hiệu.

Đánh giá cao vai trò của phụ nữ miền núi, ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng khẳng định, từ thực tiễn cơ sở đã xuất hiện nhiều gương điển hình mạnh dạn phát huy lợi thế đất đai, sản vật, nghề truyền thống và bản sắc văn hóa để tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho cộng đồng. Một số phụ nữ đã bước đầu chuyển từ tư duy 'có gì làm nấy' sang 'làm sản phẩm thị trường cần', nhưng quá trình này cần nhiều hơn sự nỗ lực không chỉ của cá nhân các điển hình mà cần sự đồng hành hỗ trợ từ phía các Sở, ngành, địa phương. “Đó là sự hỗ trợ về kỹ thuật, tiêu chuẩn sản phẩm, bao bì, thương hiệu, xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường tiêu thụ”, ông Trần Nam Hưng chỉ ra và cho biết, thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ, tập trung tháo gỡ khó khăn về vốn, kỹ thuật, bao bì nhãn mác và xúc tiến thương mại. Việc tiếp thêm nguồn lực và cơ hội thuận lợi sẽ giúp những "cầu nối" phụ nữ dân tộc thiểu số phát huy trọn vẹn nội lực, đưa nông sản miền núi tiếp cận sâu rộng hơn với thị trường đô thị, từng bước làm chủ kinh tế và xây dựng sinh kế bền vững ngay trên chính quê hương mình.

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của TP. Đà Nẵng sở hữu nguồn tài nguyên bản địa phong phú cùng nhiều nông sản, dược liệu quý hiếm. Tuy nhiên, việc đưa sản vật vùng cao tiếp cận thị trường đô thị vẫn gặp không ít rào cản do địa hình chia cắt, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và thiếu kênh tiêu thụ ổn định. Trước thực trạng đó, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số đã chủ động thay đổi nếp nghĩ, cách làm, đứng ra làm cầu nối bền vững. Họ không chỉ thu gom, tiêu thụ nông sản cho bà con mà còn tích cực chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, giúp nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản miền núi và tạo sinh kế lâu dài cho cộng đồng.