Đưa đặc sản miền núi đến người tiêu dùng rộng hơn

Tại xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu, thương mại điện tử đang mở thêm đầu ra cho những sản phẩm vốn phụ thuộc nhiều vào thương lái. Theo ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, xã hiện có 12 sản phẩm OCOP, trong đó 8 sản phẩm đã được đưa lên TikTok Shop. Miến dong truyền thống, miến dong khoai sâm cùng các loại hoa, cây cảnh như đào, mận… đã trở thành những sản phẩm bán chạy trên nền tảng này.

Hiệu quả rõ nhất là sản phẩm có thêm kênh tiêu thụ, giảm sự phụ thuộc vào thương lái và mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng.

Cũng theo ông Nguyễn Bá Kiện, tại Bình Lư, chuyển đổi số được xác định là hướng đi lâu dài, trong đó người dân phải trực tiếp tham gia và làm chủ hoạt động bán hàng. Các lớp tập huấn được tổ chức theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, từ quay video, livestream đến quản lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng. Chính quyền đồng hành thay vì làm thay người dân.

Cùng với kỹ năng bán hàng, địa phương chú trọng chuẩn hóa sản phẩm OCOP, hỗ trợ tem truy xuất nguồn gốc, xây dựng vùng sản xuất và kể câu chuyện về vùng đất, con người, văn hóa. Những yếu tố này giúp sản phẩm có thêm giá trị khi tiếp cận người tiêu dùng trên môi trường số.

Liên kết cũng được xác định là yếu tố quan trọng. Chính quyền, doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử và đơn vị vận chuyển cùng tham gia giúp hình thành chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ.

Bình Lư đang tính toán mở rộng mô hình với kế hoạch thành lập làng nghề miến dong truyền thống trên diện tích hơn 7 ha, đưa 70-90% hộ sản xuất về khu vực tập trung để chuẩn hóa sản xuất - kinh doanh, đồng thời xây dựng khu trình diễn làng nghề gắn với phát triển du lịch.

Kênh thương mại điện tử cũng được tính đến ngay trong kế hoạch phát triển làng nghề. Ông Nguyễn Bá Kiện cho biết: “Phối hợp với TikTok Shop, Bình Lư sẽ xây dựng cộng đồng người bán thành thạo kỹ năng, có doanh thu tốt, là lực lượng mũi nhọn giúp xây dựng thương hiệu của miến dong Bình Lư cùng nhiều sản phẩm OCOP địa phương như trà, chẩm chéo, mật ong... từ đó trực tiếp mang sản phẩm đến với người tiêu dùng trên toàn quốc”.

Từ trường hợp Bình Lư có thể thấy, thương mại điện tử đang làm thay đổi cách tiếp cận thị trường của sản phẩm miền núi. Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong khu vực hoặc qua một số đầu mối thu mua, nay người sản xuất có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng ở nhiều địa phương.

Thu hẹp khoảng cách kỹ năng để bán hàng bền vững

Tuy nhiên, nhìn nhận ở góc độ rộng hơn, ông Bùi Quang Cường - Trưởng Ban Phát triển nguồn nhân lực, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cho hay, mức độ tiếp cận công nghệ số của các chủ thể sản xuất, kinh doanh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiện chưa đồng đều. Trên thị trường đã xuất hiện một số KOL, KOC bán tốt sản phẩm vùng cao, nhưng những trường hợp này chưa trở thành phổ biến.

Thương mại điện tử cũng đang bước vào giai đoạn cạnh tranh chuyên nghiệp hơn. Theo ông Bùi Quang Cường, khoảng ba năm trở lại đây, số nhà bán hàng trên thương mại điện tử có xu hướng giảm trong khi doanh thu toàn thị trường vẫn tăng, khoảng 20-40%. Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách làm đối với các hộ sản xuất miền núi. Bán hàng trực tuyến không còn là hoạt động phụ, mà đòi hỏi người bán phải có kỹ năng và quy trình tương đối đầy đủ.

Với các sản phẩm, yêu cầu trước hết là chuẩn hóa từ sản phẩm. Bao bì, nhãn mác, thông tin sản phẩm và câu chuyện thương hiệu cần được xây dựng phù hợp với từng nhóm khách hàng. Sau đó mới đến lựa chọn nền tảng, cách thức quảng bá và tiếp cận người mua.

Đáng chú ý, khách hàng trên môi trường số không chỉ mua sản phẩm mà còn mua niềm tin. Truy xuất nguồn gốc, thông tin về quy trình sản xuất, chất lượng và an toàn sản phẩm vì vậy có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng niềm tin.

Sản phẩm cũng cần được nhìn từ nhiều nhu cầu khác nhau. Sản phẩm của bà con dân tộc thiểu số và miền núi có thể phục vụ tiêu dùng trực tiếp nhưng cũng có thể phát triển thành sản phẩm quà tặng. Khi đó, bao bì, thông điệp và câu chuyện sản phẩm trở thành những yếu tố giúp mở rộng nhóm khách hàng.

Sau khâu tiếp cận là cả một chuỗi vận hành gồm định giá, thanh toán, giao nhận, logistics và chăm sóc khách hàng. Với hộ sản xuất nhỏ, đây là những khâu không dễ tự tổ chức, nhất là khi ở khu vực miền núi, chi phí vận chuyển vẫn là một rào cản.

Bởi vậy, hiệu quả của thương mại điện tử không thể chỉ đo bằng số lượng gian hàng được mở. Điều quan trọng hơn là khả năng duy trì đơn hàng, bảo đảm nguồn cung và đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng với chi phí hợp lý.

Từ thực tiễn Bình Lư, yêu cầu chuẩn hóa cũng được đặt ra từ vùng nguyên liệu đến sản xuất, bao bì và truy xuất nguồn gốc. Có thị trường nhưng thiếu hàng hoặc sản lượng không ổn định sẽ khó duy trì khách hàng lâu dài. Bình Lư cũng kiến nghị xây dựng các chương trình hợp tác 3-5 năm giữa địa phương và các sàn thương mại điện tử, với nội dung cụ thể về đào tạo, tiêu thụ sản phẩm và phát triển thị trường. Cách làm này được kỳ vọng tạo sự ổn định thay vì chỉ dựa vào những chiến dịch bán hàng ngắn hạn.

Ở cấp độ rộng hơn, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để lan tỏa kỹ năng số, hỗ trợ các chủ thể vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi bán hàng hiệu quả hơn.

Không chỉ Bình Lư, nhiều bà con dân tộc thiểu số ở khu vực miền núi đã biết cách tận dụng thương mại điện tử nhằm mở rộng đầu ra cho sản phẩm của địa phương, từ đó tăng thu thập, cải thiện đời sống.