Dư địa lớn nhưng chưa tương xứng với năng lực

Báo cáo từ Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho thấy, quy mô thị trường da giày nội địa năm 2025 ước đạt khoảng 1,05 tỷ USD và dự báo sẽ tăng lên 1,544 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 4,86%/năm. Mỗi năm, người tiêu dùng Việt Nam tiêu thụ khoảng 155 triệu đôi giày dép, đây là con số không hề nhỏ đối với một thị trường trên 100 triệu dân, cơ cấu dân số trẻ và thu nhập bình quân đầu người ngày càng cải thiện.

Tuy nhiên, cũng theo số liệu từ Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam, hàng sản xuất trong nước mới chỉ chiếm gần 40% thị phần. Khoảng 30% thuộc về hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, phần còn lại đến từ các quốc gia khác.

Mặt khác, dù năng lực sản xuất lớn, kinh nghiệm gia công cho các thương hiệu toàn cầu của ngành da giày dày dặn, nhưng khi quay về thị trường nội địa, không ít doanh nghiệp vẫn loay hoay tìm chỗ đứng.

Cùng đó, về hệ thống phân phối, thị trường nội địa đang vận hành song song ba kênh chính. Kênh truyền thống, gồm: Chợ, cửa hàng bán lẻ nhỏ, cửa hàng tổng hợp vẫn giữ vai trò quan trọng, nhất là ở khu vực nông thôn. Kênh hiện đại, gồm các chuỗi cửa hàng độc quyền của doanh nghiệp có thương hiệu như Biti’s, Juno, Đông Hải, Vascara, Ananas… đang phát triển khá nhanh tại đô thị, giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn từ thiết kế, sản xuất đến trải nghiệm khách hàng.

Đáng chú ý, kênh bán hàng trực tuyến nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Trong đó, Shopee hiện là nền tảng dẫn đầu, tiếp đó là Lazada, Tik Tok…

Vượt rào cản để giữ “sân nhà”

Dù tiềm năng lớn, con đường khai thác thị trường nội địa của doanh nghiệp da giày Việt Nam cũng được ghi nhận sẽ rất thách thức. Trước hết là áp lực cạnh tranh gay gắt về giá và mẫu mã từ hàng nhập khẩu giá rẻ, đặc biệt từ Trung Quốc, cùng sự hiện diện ngày càng sâu của các thương hiệu quốc tế mạnh về tài chính và marketing.

Bên cạnh đó, tư duy “lấy xuất khẩu làm trung tâm” vẫn khá phổ biến. Nhiều doanh nghiệp lớn ưu tiên gia công cho đối tác nước ngoài, trong khi đầu tư cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu nội địa còn manh mún, thiếu chiều sâu. Hệ thống phân phối chưa phủ rộng, chi phí thuê mặt bằng tại các vị trí đắc địa quá cao, đặc biệt ở trung tâm thương mại lớn, trở thành rào cản không nhỏ.

Một vấn đề khác là tình trạng hàng giả, hàng nhái. Vi phạm sở hữu trí tuệ diễn ra phổ biến, làm giảm niềm tin của người tiêu dùng và ảnh hưởng trực tiếp tới doanh nghiệp làm ăn bài bản.

Ở góc độ chuỗi cung ứng, sự phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu vẫn là “điểm nghẽn” lớn. Phát biểu tại Lễ Tổng kết ngành da giày, túi xách Việt Nam 2025 diễn ra mới đây, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam, thông tin, tỷ lệ nội địa hóa của ngành đạt khoảng 55%.

“Việt Nam đang yếu và thiếu về sản xuất nguyên phụ liệu, khiến doanh nghiệp khó chủ động về tiến độ, chi phí và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn, đặc biệt khi thị trường biến động”, bà Xuân thẳng thắn nhìn nhận.

Sự phụ thuộc này không chỉ làm tăng chi phí, mà còn khiến doanh nghiệp dễ tổn thương trước biến động giá nguyên liệu, gián đoạn nguồn cung, đồng thời gặp khó khi đáp ứng các yêu cầu khắt khe về quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do.

Từ thực tiễn đó, Hiệp hội đề xuất phát triển mạnh công nghiệp phụ trợ trong nước và hình thành trung tâm giao dịch nguyên phụ liệu thời trang. “Để làm được điều này, Hiệp hội mong nhận được nhiều hơn nữa sự hỗ trợ từ các bộ, ngành, nhất là từ Bộ Công Thương để ngành da giày tiến gần hơn tới mục tiêu tự chủ nguyên phụ liệu. Từ đó, không chỉ xuất khẩu hưởng lợi mà ngành còn có thể phát triển thị trường trong nước mạnh mẽ hơn”, bà Phan Thị Thanh Xuân đề xuất.

Ở góc độ doanh nghiệp, tái cấu trúc và chuyển đổi số được xem là chìa khóa để khai thác tốt hơn thị trường nội địa. Chia sẻ bên lề Lễ Tổng kết ngành da giày, túi xách Việt Nam 2025, ông Nguyễn Trọng Phi - Chủ tịch HĐQT, người sáng lập thương hiệu thời trang Giovanni, cho biết: “Sau Covid-19, thị trường thay đổi rất sâu sắc, từ hành vi tiêu dùng đến mô hình vận hành. Doanh nghiệp không thể tiếp tục cách làm cũ. Chúng tôi buộc phải tái cấu trúc toàn diện và mạnh dạn áp dụng công nghệ, đặc biệt là AI, vào quản trị, sáng tạo và bán lẻ”.

Theo ông Nguyễn Trọng Phi, người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua sản phẩm, mà mua cả câu chuyện thương hiệu, trải nghiệm và giá trị bền vững. “Nếu không xây dựng được bản sắc riêng, không gắn sáng tạo với văn hóa Việt Nam, thì hàng Việt rất khó cạnh tranh ngay trên sân nhà”, ông nói.

Nhìn về dài hạn, dự báo đến năm 2033 cho thấy thị trường nội địa da giày Việt Nam đủ lớn để trở thành một trụ cột của ngành. Nhưng để biến “mỏ vàng” thành giá trị thực, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, đầu tư bài bản cho thương hiệu, phân phối, sáng tạo và chuỗi cung ứng. Đồng thời, sự hỗ trợ nhất quán từ chính sách từ phát triển công nghiệp phụ trợ, cải cách thủ tục đến bảo vệ sở hữu trí tuệ. Đây sẽ là điều kiện rất quan trọng để doanh nghiệp da giày Việt Nam thực sự làm chủ thị trường nội địa.

Dự báo đến năm 2033, thị trường nội địa của ngành da giày đạt quy mô khoảng 1,544 tỷ USD. Với năng lực sản xuất tốt, khả năng phát triển mẫu mã, doanh nghiệp da giày trong nước có thể khai thác và tận dụng thị trường này.