Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào tháng 3 với diễn biến khá biến động khi VN-Index giảm khoảng 12% chỉ trong sáu phiên giao dịch đầu tiên. Tuy nhiên, theo phân tích của SSI Research, những nhịp điều chỉnh mạnh như vậy trong quá khứ thường mở ra khả năng phục hồi đáng kể trong ngắn hạn.

Dữ liệu lịch sử từ năm 2010 cho thấy, sau các đợt giảm sâu tương tự, VN-Index có xác suất tăng điểm lên tới 80% chỉ sau 2-4 tuần. Mức sinh lời trung bình đạt khoảng 6,6% sau một tháng và lên tới 30% sau một năm.

Thống kê cũng cho thấy tháng 3 hiếm khi là giai đoạn tiêu cực kéo dài đối với thị trường. Trong hơn một thập kỷ qua, chỉ có hai năm chứng kiến diễn biến giảm điểm rõ rệt là 2015 và 2020. Ngay cả trong tháng 3/2022, thời điểm xung đột Nga - Ukraine bùng phát và giá dầu leo lên mức 127 USD/thùng, VN-Index vẫn ghi nhận mức tăng điểm.

Nhìn rộng hơn, thị trường đã có bốn tháng tăng liên tiếp trước khi bước vào nhịp điều chỉnh đầu tháng 3. Trong tháng 2/2026, VN-Index tăng 51,3 điểm (tương đương 2,8%), nâng mức tăng từ đầu năm lên khoảng 5,4%. Đà tăng này được hỗ trợ bởi sự lan tỏa của nhiều nhóm ngành như dầu khí, phân bón, vận tải biển và vật liệu.

Ở chiều ngược lại, áp lực chốt lời sau giai đoạn tăng dài cùng với biến động giá dầu và rủi ro địa chính trị đã khiến tâm lý nhà đầu tư thận trọng hơn trong đầu tháng 3.

Theo SSI Research, các yếu tố cơ bản vẫn đang đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ thị trường. Triển vọng lợi nhuận quý I/2026 được đánh giá tích cực, đặc biệt ở các nhóm tiêu dùng, vật liệu xây dựng, phân bón, chứng khoán và dầu khí.

Bên cạnh đó, kế hoạch kinh doanh năm 2026 của nhiều doanh nghiệp niêm yết cũng khá lạc quan. Không ít ngân hàng, doanh nghiệp bán lẻ và bất động sản đặt mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận từ 20-30%, cho thấy kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng mới của khu vực doanh nghiệp.

Một điểm đáng chú ý khác là mặt bằng định giá của thị trường đã trở nên hấp dẫn hơn sau nhịp điều chỉnh. Theo SSI, P/E dự phóng năm 2026 của VN-Index hiện ở mức khoảng 12,2 lần, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 10 năm khoảng 14 lần. Điều này cho thấy dư địa định giá của thị trường vẫn còn trong trung hạn.

Tuy vậy, dư địa tăng giá có thể phần nào bị hạn chế khi chênh lệch giữa lợi suất thu nhập của cổ phiếu và mặt bằng lãi suất đang có xu hướng thu hẹp. Trong bối cảnh đó, thị trường nhiều khả năng sẽ vận động theo hướng chọn lọc hơn thay vì tăng mạnh trên diện rộng.

Ngoài yếu tố định giá, câu chuyện nâng hạng thị trường tiếp tục là một trong những chất xúc tác quan trọng đối với tâm lý nhà đầu tư. FTSE dự kiến công bố kết quả đánh giá vào ngày 7/4/2026, và Việt Nam được đánh giá có cơ hội cao vượt qua kỳ rà soát giữa kỳ để tiến tới gia nhập rổ chỉ số FTSE Emerging vào tháng 9.

Nếu kịch bản này được xác nhận, thị trường có thể thu hút thêm dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF và các nhà đầu tư quốc tế. Một số cổ phiếu vốn hóa lớn như VIC, VCB, VHM, HPG hay FPT được dự báo có thể hưởng lợi đáng kể từ dòng vốn này.

Trong bối cảnh hiện tại, SSI Research cho rằng chiến lược đầu tư phù hợp là tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản vững chắc, hưởng lợi từ chu kỳ giá hàng hóa, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực hoặc gắn với câu chuyện nâng hạng thị trường.

Nói cách khác, phần thưởng trên thị trường trong giai đoạn này nhiều khả năng không đến từ sự hưng phấn ngắn hạn, mà từ sự kiên nhẫn nắm giữ những cổ phiếu chất lượng qua các nhịp biến động của thị trường.