Hoa Kỳ mở rộng các lĩnh vực điều tra

Quý 1/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng hơn 23%, đạt gần 250 tỷ USD so với cùng kỳ. Tuy nhiên, số lượng các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại tăng tỷ lệ thuận với kim ngạch xuất khẩu. Theo số liệu cập nhật đến ngày 30/3/2026, hàng hóa Việt Nam đã phải ứng phó với tổng cộng 306 vụ việc điều tra từ nước ngoài.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho rằng, số lượng gia tăng các vụ việc phòng vệ thương mại không còn là hiện tượng nhất thời mà trở thành một đặc điểm mang tính cấu trúc của nền thương mại hiện đại. Khi quy mô xuất khẩu tăng nhanh, các quốc gia nhập khẩu có xu hướng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại như một lá chắn để bảo hộ sản xuất trong nước.

Trong danh sách các thị trường khởi xướng điều tra nhiều nhất, Hoa Kỳ tiếp tục đứng đầu về mức độ khắt khe và tần suất giám sát. Đáng chú ý, trong những tháng đầu năm 2026, thị trường này không chỉ tập trung vào các vụ kiện chống bán phá giá truyền thống mà đã mở rộng đáng kể sang các biện pháp chống lẩn tránh, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Diễn biến này khiến các ngành hàng chủ lực như sắt thép, nhôm, gỗ và vật liệu xây dựng luôn trong trạng thái phải chủ động ứng phó.

Về nội dung này, thông tin riêng tới phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, Hoa Kỳ hiện là thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam nhờ quy mô lớn, sức mua cao và khả năng hấp thụ hàng hóa mạnh mẽ. Song đây cũng là thị trường có mức độ cạnh tranh khốc liệt nhất với các tiêu chuẩn chính sách thay đổi nhanh chóng.

Dẫn ví dụ thực tế, ông Hưng cho biết, áp lực phòng vệ thương mại tại Hoa Kỳ đang duy trì ở mức rất cao. Điển hình là việc Bộ Thương mại Mỹ (DOC) mới đây đã ban hành kết luận sơ bộ vụ việc điều tra chống bán phá giá sản phẩm gỗ dán của Việt Nam với mức thuế tạm thời lên tới hơn 100%. Nguyên nhân chính được đưa ra là do việc sử dụng giá trị thay thế từ bên ngoài, một rào cản kỹ thuật gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp trong việc chứng minh chi phí sản xuất thực tế.

Bên cạnh gỗ, các mặt hàng công nghiệp chế tạo, thép và nhôm cũng nằm trong “tầm ngắm” thường trực. Ngay cả những sản phẩm mới như PTMEG (nguyên liệu cho sợi spandex) nhập khẩu từ Việt Nam cũng đang đứng trước đơn kiện yêu cầu điều tra chống bán phá giá tại thị trường này.

Ông Đỗ Ngọc Hưng lưu ý, điểm mới trong chiến lược kiểm soát thị trường của Hoa Kỳ năm 2026 là việc kết hợp linh hoạt giữa thuế quan và các công cụ thực thi phi thuế quan. Đáng chú ý nhất là Đạo luật chống lao động cưỡng bức (UFLPA). Dù số vụ việc liên quan đến Việt Nam có xu hướng giảm, nhưng yêu cầu về rà soát nhà cung cấp, chuẩn hóa chứng từ và minh bạch hóa nguồn gốc đầu vào đã trở thành điều kiện “tiên quyết” để giữ được đơn hàng.

Trong lĩnh vực thủy sản, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với các đợt rà soát hành chính thuế chống bán phá giá mà còn phải vượt qua các quy định về chống khai thác bất hợp pháp (IUU), truy xuất nguồn gốc hải sản nhập khẩu và Đạo luật Bảo vệ thú biển. Dẫu vậy, vẫn có những điểm sáng khi ngành tôm và cá tra Việt Nam đã xử lý thành công một số vụ kiện, duy trì được mức thuế thấp để bảo tồn lợi thế cạnh tranh.

Đối với ngành gỗ, dù Việt Nam đã vươn lên nhóm dẫn đầu về giá trị xuất khẩu tại Hoa Kỳ, nhưng áp lực cạnh tranh từ các đối thủ như Canada, Trung Quốc, Mexico và các nước Đông Nam Á khác vẫn vô cùng lớn. Doanh nghiệp Việt đang phải giải bài toán khó, đó là vừa đảm bảo giá thành, vừa phải đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững và an toàn sản phẩm ngày càng cao

Thay đổi tư duy để mở rộng thị phần

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu chủ lực gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, ông Đỗ Ngọc Hưng cho rằng, vấn đề hiện nay không còn chỉ là làm sao để “vào được thị trường”, mà là làm thế nào để “duy trì thị trường” và “mở rộng thị phần” một cách bền vững. Để làm được điều này, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ đề xuất 5 định hướng chiến lược cho các hiệp hội và doanh nghiệp:

Thứ nhất, xây dựng kế hoạch sớm. Các doanh nghiệp cần chủ động theo dõi diễn biến chính sách về thuế, hải quan và các tiêu chuẩn môi trường để có phương án ứng phó từ xa.

Thứ hai, xúc tiến thương mại gắn liền với quản trị rủi ro. Chuyển từ việc chỉ tìm kiếm đơn hàng sang việc nghiên cứu sâu về thông tin thị trường và chính sách.

Thứ ba, các hoạt động hội chợ, triển lãm cần được chuẩn bị kỹ lưỡng về mục tiêu và khả năng theo đuổi đơn hàng hậu sự kiện.

Thứ tư, cân bằng cán cân thương mại. Thúc đẩy quan hệ kinh tế song phương theo hướng hài hòa bằng cách tăng cường nhập khẩu các nguyên phụ liệu, máy móc thiết bị công nghệ cao từ Hoa Kỳ để phục vụ sản xuất trong nước.

Thứ năm, đầu tư hệ thống quản trị nội bộ. Đây là yếu tố cốt lõi. Doanh nghiệp cần số hóa dữ liệu nguyên liệu, hồ sơ xuất xứ và tuân thủ các tiêu chuẩn lao động, môi trường để sẵn sàng cung cấp bộ hồ sơ phản hồi khi bị điều tra. Tăng cường cảnh báo sớm: Cơ quan quản lý sẽ đẩy mạnh cung cấp thông tin chuyên sâu, cảnh báo các thay đổi kỹ thuật mới thông qua hệ thống dữ liệu và tọa đàm trực tuyến

Ông Đỗ Ngọc Hưng nhấn mạnh, trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại Hoa Kỳ sẽ không chỉ nằm ở giá cả hay năng lực sản xuất, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tuân thủ, khả năng minh bạch hóa chuỗi cung ứng, khả năng giao hàng ổn định, và khả năng thích ứng với các biến động lớn của môi trường thương mại quốc tế.

“Thương vụ sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình, chủ động cập nhật thông tin và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp nhằm góp phần duy trì, củng cố và mở rộng thị phần hàng hóa Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ”, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ khẳng định.

Tính đến ngày 30/3/2026, Việt Nam đã ứng phó và xử lý 306 vụ việc do nước ngoài điều tra, trong đó tập trung nhiều nhất ở các ngành sắt thép, nhựa, gỗ và sợi. Các thị trường điều tra lớn tiếp tục là Hoa Kỳ, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Canada và EU. Công tác cảnh báo sớm, phối hợp với hiệp hội ngành hàng và hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ tiếp tục được tăng cường, góp phần hạn chế tác động bất lợi đối với xuất khẩu.