Chiến lược giá trị gia tăng

Thị trường thực phẩm dinh dưỡng tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, lối sống lành mạnh và chất lượng bữa ăn hàng ngày. Nếu như trước đây, nông sản chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng thô, phụ thuộc nhiều vào thị trường xuất khẩu và dễ rơi vào vòng xoáy “được mùa rớt giá”, thì nay, xu hướng chế biến sâu và phát triển các dòng sản phẩm giàu dinh dưỡng đang mở ra cơ hội mới - nơi nông sản trở thành nền tảng cho ngành công nghiệp thực phẩm giá trị cao.

Sự thay đổi này là yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Các sản phẩm từ hạt ngũ cốc, đậu, gạo lứt, trái cây sấy, bột rau củ, protein thực vật… ngày càng xuất hiện nhiều trên kệ siêu thị, sàn thương mại điện tử và cả trong hệ thống cửa hàng thực phẩm hữu cơ. Người tiêu dùng không chỉ tìm kiếm thực phẩm “ăn no”, mà đòi hỏi thực phẩm “ăn lành” - giàu chất xơ, ít đường, bổ sung vi chất, phù hợp với các chế độ ăn kiêng, ăn chay, ăn thực dưỡng.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội, đầu tư vào công nghệ chế biến sâu và xây dựng thương hiệu cho các dòng thực phẩm dinh dưỡng có nguồn gốc nông sản nội địa.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Mai Thị Ngọc Ngà, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại và Sản xuất Vietglobal cho biết, vài năm trở lại đây, doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng ổn định ở nhóm sản phẩm dinh dưỡng có nguồn gốc thực vật. Theo bà Ngà, xu hướng tiêu dùng mới đang tạo ra một cuộc dịch chuyển từ thực phẩm tiện lợi truyền thống sang thực phẩm có giá trị sức khỏe cao hơn.

“Mỗi loại hạt, mỗi loại củ, quả đều có thể trở thành một dòng sản phẩm dinh dưỡng riêng biệt nếu được nghiên cứu kỹ về thành phần vi chất, quy trình chế biến và câu chuyện thương hiệu. Giá trị gia tăng nằm ở hàm lượng khoa học và sự khác biệt hóa sản phẩm”, bà Ngà chia sẻ.

Theo đại diện Vietglobal, việc tham gia “đường đua” thực phẩm dinh dưỡng đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư bài bản vào kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Nếu trước đây, tiêu chí quan trọng nhất là sản lượng và giá thành, thì nay, yếu tố quyết định nằm ở độ tinh khiết, hàm lượng dinh dưỡng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường cao cấp, kể cả xuất khẩu.

Nông sản “thay áo” mới

Hiện nay, nhiều hợp tác xã cũng đang chủ động chuyển mình để tham gia vào thị trường thực phẩm dinh dưỡng - lĩnh vực vốn trước đây được xem là “sân chơi” của các công ty chế biến quy mô lớn.

Nhiều hợp tác xã chế biến thực phẩm cho biết đã đầu tư dây chuyền sấy lạnh và nghiền mịn nhằm phát triển các sản phẩm. “Chúng tôi nhận thấy nếu chỉ bán nông sản tươi, giá trị mang lại rất thấp và phụ thuộc vào thương lái. Khi chuyển sang chế biến sâu, cùng một lượng nguyên liệu nhưng giá trị tăng lên gấp nhiều lần”, bà Vũ Thị Thắm, Giám đốc Hợp tác xã chế biến thực phẩm Gia Phú chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương. 

Thị trường hiện nay không thiếu sản phẩm, nhưng nhiều sản phẩm có câu chuyện rõ ràng về nguồn gốc và quy trình sản xuất. Vì vậy, nhiều hợp tác xã như Hợp tác xã nông sản Phú Lương (Thái Nguyên), Hợp tác xã kinh doanh dịch vụ Xuân Hải (Khánh Hoà),... tập trung xây dựng vùng trồng theo hướng an toàn, minh bạch thông tin và phát triển bao bì, nhãn mác chuyên nghiệp hơn. Sản phẩm không chỉ phân phối qua kênh truyền thống mà còn được đưa lên các sàn thương mại điện tử, tiếp cận đa dạng các nhóm khách hàng.

Sự tham gia của hợp tác xã vào “đường đua” này mang ý nghĩa đặc biệt, bởi đây là mắt xích quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất nông nghiệp. Khi hợp tác xã mạnh dạn đầu tư chế biến và xây dựng thương hiệu, nông dân trở thành đối tác trong chuỗi sản xuất - kinh doanh khép kín.

Tuy vậy, bài toán đặt ra là năng lực tài chính và trình độ quản trị của nhiều hợp tác xã còn hạn chế. Việc đầu tư công nghệ, thiết kế bao bì, xây dựng kênh phân phối đòi hỏi nguồn vốn không nhỏ. Ngoài ra, để sản phẩm thực sự được nhìn nhận là thực phẩm dinh dưỡng, cần có nghiên cứu khoa học, kiểm định thành phần và chiến lược truyền thông bài bản - những yếu tố không dễ thực hiện nếu thiếu sự hỗ trợ từ doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Ở góc độ thị trường, phân khúc thực phẩm dinh dưỡng đang cạnh tranh khốc liệt khi hàng nhập khẩu và các thương hiệu quốc tế cũng đang mở rộng hiện diện tại Việt Nam. Điều này buộc sản phẩm nông sản nội địa phải chứng minh được chất lượng, tính an toàn và bản sắc riêng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông sản Phú Lương cho rằng, cơ hội của nông sản Việt nằm ở lợi thế đa dạng sinh học và nguồn nguyên liệu phong phú. “Chúng ta có rất nhiều nông sản bản địa có giá trị dinh dưỡng cao. Nếu được nghiên cứu và chuẩn hóa, đây sẽ là nền tảng để xây dựng những dòng sản phẩm đặc thù, thậm chí có thể cạnh tranh ở thị trường quốc tế”, ông nhấn mạnh.

“Cuộc đua” thực phẩm dinh dưỡng không chỉ là xu hướng tiêu dùng nhất thời, mà phản ánh sự chuyển dịch cấu trúc của ngành nông nghiệp và công nghiệp thực phẩm. Khi nông sản được đặt vào chuỗi giá trị có hàm lượng khoa học và thương hiệu cao, bài toán “giải cứu” sẽ dần được thay thế bằng chiến lược phát triển bền vững. 

Nông sản Việt đang từng bước chuyển mình, khẳng định vị thế trong hệ sinh thái thực phẩm dinh dưỡng đang mở rộng từng ngày.