Tạo nền tảng chính sách cho mục tiêu 1.000 tỷ USD

Năm 2025 khép lại với những con số tích cực của thương mại Việt Nam. Đáng chú ý, có tới 8 nhóm mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch xuất khẩu và đóng góp tới 94% giá trị xuất khẩu cả nước. Dẫn đầu là nhóm điện tử, máy tính và linh kiện với trên 107 tỷ USD; tiếp theo là máy móc thiết bị khoảng 59 tỷ USD; điện thoại và linh kiện khoảng 56 tỷ USD; giày dép khoảng 24 tỷ USD; cùng các nhóm phương tiện vận tải, gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản duy trì quy mô lớn.

Cơ cấu này cho thấy các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và những ngành xuất khẩu truyền thống đang giữ vai trò trụ cột trong tăng trưởng thương mại.

Theo ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), sự chuyển dịch tích cực của cơ cấu hàng hóa và thị trường xuất khẩu có vai trò quan trọng của hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nhiều năm qua.

Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ Luật Quản lý ngoại thương, Nghị định 69/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương và các văn bản hướng dẫn, qua đó tạo khung pháp lý minh bạch cho hoạt động xuất nhập khẩu. Các danh mục quản lý hàng hóa, quy định về cấp phép, tạm nhập tái xuất hay điều kiện xuất khẩu được chuẩn hóa, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược sản xuất kinh doanh.

Song song với đó là việc tận dụng hiệu quả 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA). Cục Xuất nhập khẩu đã ban hành nhiều thông tư hướng dẫn thực thi, đặc biệt về quy tắc xuất xứ hàng hóa giúp doanh nghiệp hưởng ưu đãi thuế quan và mở rộng thị trường.

Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương bên lề Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu” diễn ra đầu tháng 2, ông Trần Quốc Toản thông tin: “Trong năm 2026, Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, sửa đổi Luật Thương mại, Luật Quản lý ngoại thương và các nghị định liên quan nhằm tạo môi trường minh bạch, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp xuất khẩu”.

Bộ cũng đẩy mạnh phân cấp cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa về địa phương, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn giúp doanh nghiệp hiểu rõ quy tắc xuất xứ và yêu cầu của từng thị trường.

Định hướng dài hạn được cụ thể hóa trong Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng, giảm xuất khẩu thô, ưu tiên sản phẩm xanh và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Đây được xem là sự chuẩn bị cần thiết để tiến tới mục tiêu tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1.000 tỷ USD trong những năm tới.

Doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh

Nếu chính sách tạo hành lang, thì năng lực cạnh tranh thực sự lại được quyết định trong từng nhà máy. Câu chuyện của Công ty cổ phần đầu tư và thương mại TNG phản ánh rõ cách doanh nghiệp dệt may nội địa đang thay đổi để thích ứng với yêu cầu mới của thị trường toàn cầu.

Ông Lê Xuân Vĩ, Phó Tổng giám đốc Chuyển đổi số, Công ty cổ phần đầu tư và thương mại TNG, thẳng thắn nhìn nhận doanh nghiệp Việt Nam thường đi sau khối FDI về công nghệ. Tuy nhiên, khoảng cách này không phải không thể rút ngắn nếu doanh nghiệp chủ động đầu tư và cải tiến.

TNG xác định công nghệ sáng tạo là giá trị cốt lõi, từng bước ứng dụng tự động hóa trong sản xuất, đặc biệt là công nghệ chuyền treo và cải tiến quy trình vận hành. Sau khi áp dụng, năng suất tăng từ 5 - 10%, và doanh nghiệp đặt mục tiêu đạt mức tăng trưởng hai con số nhằm giảm phụ thuộc vào lao động.

Song song với chuyển đổi số là yêu cầu chuyển đổi xanh. Các tiêu chuẩn ESG (Quản trị, xã hội, môi trường) đang trở thành “tấm vé thông hành” vào các thị trường lớn, buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách sản xuất.

TNG đã đầu tư công nghệ tái chế, phát triển sản phẩm bông tái chế thông qua hợp tác với đối tác nghiên cứu, đồng thời chuyển sang sử dụng năng lượng sạch. Hệ thống điện mặt trời áp mái được triển khai tại các nhà xưởng mới, giúp giảm khoảng 10 - 12% chi phí điện năng và cải thiện điều kiện vận hành nhà máy.

Doanh nghiệp cũng đưa AI và công nghệ 3D vào khâu thiết kế mẫu, cho phép khách hàng duyệt sản phẩm trên nền tảng số với mức mô phỏng gần như tương đồng sản phẩm thật. Điều này rút ngắn đáng kể thời gian phát triển mẫu, đây vốn là điểm yếu lâu nay của ngành dệt may Việt Nam so với các quốc gia có sẵn nguồn nguyên phụ liệu.

Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi số của TNG không diễn ra trong thời gian ngắn mà đã được định hướng từ năm 2007. Doanh nghiệp tự phát triển phần mềm quản trị, hiện không chỉ phục vụ nội bộ mà còn chuyển giao cho các đối tác trong nước. “Việc đi theo hướng số hóa, tự động hóa và ứng dụng AI, robot giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, tối ưu chi phí và tiếp cận khách hàng quốc tế hiệu quả hơn”, ông Vĩ cho hay.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, kinh nghiệm của TNG cho thấy năng lực cạnh tranh ngày nay không còn nằm ở lao động giá rẻ mà ở tốc độ đổi mới, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh và mức độ tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng khắt khe, mục tiêu kim ngạch xuất nhập khẩu 1.000 tỷ USD không chỉ là bài toán tăng trưởng số lượng mà là quá trình nâng cấp toàn diện chất lượng xuất khẩu. Sự đồng hành của Bộ Công Thương thông qua hoàn thiện thể chế, mở rộng thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp đang tạo nên một nền tảng vững hơn cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng trong chặng đường dài phía trước.