“Lên sàn” không chỉ là câu chuyện bán hàng

Thương mại điện tử đang mở ra một cánh cửa chưa từng có cho các doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất địa phương. Nhưng càng bước sâu vào môi trường số, nhiều nhà sản xuất lại đang băn khoăn giữa việc giữ nguyên bản sắc sản phẩm hay thay đổi theo xu hướng thị trường để bán được hàng.

Không ít đặc sản địa phương từng được làm theo phương thức truyền thống, bao bì đơn giản, câu chuyện mộc mạc, nay phải “khoác áo mới” để phù hợp với thị hiếu tiêu dùng online. Có nơi thay đổi thiết kế, rút ngắn quy trình chế biến, thậm chí điều chỉnh cả hương vị để chiều lòng khách hàng trẻ.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Mai Thị Thu, Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Lộc Lợi cho biết, thương mại điện tử tạo cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp nhỏ, nhưng cũng tạo ra sức ép thay đổi rất nhanh.

“Người bán trên sàn phải cạnh tranh từng giây. Khách hàng lướt rất nhanh, nhìn hình ảnh vài giây là quyết định có mua hay không. Nếu mình giữ nguyên cách làm cũ, không thay đổi hình thức thể hiện thì rất khó tiếp cận người mua mới”, chị Thu chia sẻ.

Tuy nhiên, theo chị Thu, thay đổi để thích nghi không đồng nghĩa với đánh mất giá trị cốt lõi của sản phẩm. Doanh nghiệp của chị từng nhiều lần tranh luận về việc có nên thay đổi toàn bộ bao bì và công thức sản phẩm để “bắt trend” trên các nền tảng thương mại điện tử hay không.

“Có những góp ý yêu cầu sản phẩm phải ngọt hơn, màu sắc bắt mắt hơn, thiết kế hiện đại hơn. Nhưng nếu chạy theo hoàn toàn thì sản phẩm sẽ mất chất riêng. Chúng tôi chọn cách cải tiến hình thức, tối ưu đóng gói, kể chuyện sản phẩm hấp dẫn hơn, còn chất lượng và giá trị truyền thống thì phải giữ”, chị nói.

Thực tế, trên môi trường số, người tiêu dùng ngày càng có xu hướng tìm kiếm những sản phẩm mang dấu ấn bản địa, có câu chuyện văn hóa rõ ràng thay vì chỉ quan tâm đến giá rẻ. Điều này tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp biết khai thác chiều sâu sản phẩm thay vì chỉ chạy theo xu hướng ngắn hạn.

Ông Vũ Xuân Hưng, Giám đốc kinh doanh Công ty TNHH Yến sào Kon Tum, cho biết, những năm gần đây, doanh nghiệp đầu tư mạnh cho bán hàng trực tuyến, đặc biệt trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng video ngắn. Tuy nhiên, bài học lớn nhất mà doanh nghiệp rút ra là không thể “đại trà hóa” sản phẩm bằng mọi giá.

“Ban đầu chúng tôi cũng từng nghĩ phải thay đổi mạnh để bán nhanh hơn. Nhưng sau một thời gian, khách hàng lại quan tâm nhiều đến nguồn gốc, quy trình nuôi yến, vùng nguyên liệu và độ thật của sản phẩm. Những yếu tố bản sắc lại trở thành lợi thế cạnh tranh”, ông Hưng nói với phóng viên Báo Công Thương.

Theo ông, trong thương mại điện tử, niềm tin là yếu tố quyết định. Một sản phẩm có thể thu hút khách hàng bằng quảng cáo, nhưng để giữ khách quay lại thì phải dựa vào chất lượng thật và câu chuyện thật.

“Người tiêu dùng bây giờ rất thông minh. Họ đọc đánh giá, xem phản hồi, tìm hiểu kỹ nguồn gốc. Nếu chỉ chạy theo xu hướng để bán trước mắt thì rất khó đi đường dài”, ông nhấn mạnh.

“Vũ khí cạnh tranh” trên môi trường số

Sự phát triển của thương mại điện tử đang khiến khoảng cách giữa sản phẩm địa phương và thị trường lớn dần bị xóa nhòa. Một hợp tác xã ở vùng núi hay một cơ sở sản xuất nhỏ ở địa phương giờ đây cũng có thể tiếp cận người tiêu dùng toàn quốc.

Nhưng chính vì thị trường quá rộng và cạnh tranh quá lớn, nhiều sản phẩm dễ rơi vào tình trạng na ná nhau. Từ cách đặt tên, thiết kế bao bì đến nội dung quảng bá đều bị cuốn theo các xu hướng đang thịnh hành trên mạng xã hội.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông sản Phú Lương cho rằng, đây là điều đáng lo nếu các chủ thể OCOP, hợp tác xã hay doanh nghiệp địa phương chỉ chăm chăm chạy theo thị hiếu ngắn hạn.

“Có thời điểm nhiều nơi cùng làm bao bì giống nhau, quảng cáo giống nhau, livestream cũng theo một kiểu. Cuối cùng sản phẩm mất đi dấu ấn riêng. Người mua xem rất nhiều nhưng lại không nhớ được sản phẩm của mình có gì khác biệt”, ông Viện nói.

Theo ông Viện, với nông sản địa phương, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được câu chuyện vùng miền và giá trị thật của sản phẩm. Đó mới là thứ giúp tạo niềm tin bền vững trên thương mại điện tử.

Hợp tác xã nông sản Phú Lương từng gặp khó khi đưa sản phẩm lên sàn do mẫu mã chưa bắt mắt, hình ảnh quảng bá còn đơn giản. Nhưng thay vì thay đổi hoàn toàn theo thị trường, hợp tác xã chọn cách đầu tư vào nhận diện thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và yếu tố bản địa.

“Chúng tôi học cách bán hàng hiện đại hơn nhưng không bỏ đi cái gốc của sản phẩm. Người tiêu dùng giờ không chỉ mua hàng mà còn mua cả câu chuyện phía sau sản phẩm”, ông chia sẻ.

Theo các doanh nghiệp, thương mại điện tử không còn là nơi chỉ cạnh tranh về giá. Khi thị trường ngày càng bão hòa, bản sắc và sự khác biệt mới là yếu tố giúp sản phẩm tồn tại lâu dài.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, trong bối cảnh hàng hóa trên môi trường số ngày càng phong phú, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, mang tính địa phương và có chiều sâu văn hóa sẽ ngày càng có lợi thế. Đây cũng là xu hướng tiêu dùng đang phát triển mạnh ở cả thị trường trong nước lẫn quốc tế.

Tuy nhiên, để giữ được bản sắc mà vẫn bán tốt trên thương mại điện tử, các doanh nghiệp và hợp tác xã buộc phải thay đổi cách tiếp cận. Không thể giữ tư duy sản xuất truyền thống rồi đưa nguyên trạng lên sàn online. Điều cần thay đổi là cách kể chuyện, cách tiếp cận khách hàng, hình thức truyền thông và khả năng xây dựng thương hiệu số.