Khi OCOP bước vào hệ thống bán lẻ

Sở hữu nguồn sản phẩm OCOP phong phú nhưng để hàng hóa thực sự tạo được sức mua ổn định, câu chuyện không chỉ nằm ở chất lượng hay mẫu mã. Với các chủ thể sản xuất, một bài toán không kém phần quan trọng là đưa sản phẩm đến đúng nơi, đúng khách hàng và duy trì được kênh tiêu thụ lâu dài.

Giai đoạn 2023 - 2025, Sở Công Thương Gia Lai đã hỗ trợ khoảng 1,3 tỷ đồng cho các thương nhân xây dựng 15 điểm bán sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương trên địa bàn tỉnh. Bên cạnh đó, các thương nhân cũng chủ động đầu tư thêm 59 cửa hàng tại nhiều xã, phường như Quy Nhơn, Quy Nhơn Tây, Quy Nhơn Nam, An Nhơn Đông, Pleiku, Thống Nhất, Biển Hồ, Tuy Phước, Hoài Nhơn, Ân Hảo…

Điểm bán không đơn thuần là nơi đặt hàng lên kệ. Với sản phẩm OCOP, đây còn là nơi người tiêu dùng nhận diện thương hiệu, tìm hiểu nguồn gốc, dùng thử và lựa chọn những sản phẩm mang đặc trưng của địa phương.

Tại Cửa hàng trưng bày và giới thiệu sản phẩm OCOP Biển Hồ (xã Biển Hồ), thuộc Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp liên hiệp GAUC, khoảng 300 sản phẩm OCOP, đặc sản và hàng thủ công mỹ nghệ đang được giới thiệu, kinh doanh.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Nguyễn Thị Phương Nhung, quản lý cửa hàng cho biết, khách du lịch đến Khu du lịch Biển Hồ thường có nhu cầu mua đặc sản về làm quà. Tuy nhiên, hiệu quả của điểm bán phụ thuộc khá lớn vào vị trí và khả năng tiếp cận khách hàng. Trước đây, khi cửa hàng nằm ngay cạnh cổng vào Khu du lịch Biển Hồ, lượng khách khá ổn định. Sau khi địa điểm được bố trí lại, việc tiếp cận trở nên khó khăn hơn, lượng khách theo đó giảm đáng kể.

“Có hàng nhưng chưa chắc đã có thị trường nếu thiếu điểm tiếp cận phù hợp. Người tiêu dùng không thể mua sản phẩm nếu không biết mua ở đâu, còn du khách thường lựa chọn nơi thuận tiện trên hành trình tham quan. Để mở rộng thị trường, HTX đang chuẩn bị mở thêm một điểm bán tại khu vực Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku)”, chị Nhung chia sẻ.

Câu chuyện của cửa hàng cho thấy, với sản phẩm địa phương, xây dựng được một hệ thống phân phối thuận tiện có ý nghĩa không kém việc hoàn thiện sản phẩm. Khi điểm bán nằm trên hành trình của khách hàng, cơ hội tiêu thụ cũng rộng mở hơn.

Ở chiều ngược lại, nhiều chủ thể OCOP đang chủ động nâng chất lượng để đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Công ty TNHH Một thành viên Trần Lâm Gia Phát (phường Hội Phú) chủ động nguồn nguyên liệu sạch từ trang trại nuôi heo sọc dưa và gà, phục vụ sản xuất xúc xích, thịt xông khói, giò lụa. Doanh nghiệp đồng thời đầu tư công nghệ sấy thăng hoa, cấp đông, hấp tiệt trùng và không sử dụng phụ gia, chất bảo quản. Nhờ đó, toàn bộ sản phẩm đều đạt OCOP, sản lượng tiêu thụ hơn 20 tấn/năm, lợi nhuận tăng khoảng 10%/năm.

Tương tự, Công ty CP Phát triển Yến Xuân Cao Nguyên (phường Hội Phú) đầu tư dây chuyền chế biến theo tiêu chuẩn ISO 22000:2018 kết hợp công nghệ sấy lạnh nhằm giữ giá trị dinh dưỡng của sản phẩm yến sào. Doanh nghiệp hiện phát triển hơn 20 dòng sản phẩm, trong đó có 12 sản phẩm đạt OCOP 3 - 4 sao. Mỗi tháng, doanh nghiệp tiêu thụ gần 10 kg yến thô, yến tinh chế và khoảng 1.000 hũ yến chế biến. Việc chuẩn hóa sản xuất đang tạo nền tảng để sản phẩm tiếp cận những hệ thống phân phối có yêu cầu cao hơn.

Từ điểm bán đến mạng lưới phân phối

Theo Phó Giám đốc Sở Công Thương Nguyễn Đình Kha, công tác xúc tiến thương mại được triển khai theo nhiều hướng, từ tổ chức hội chợ, kết nối cung - cầu, phát triển điểm bán OCOP đến đưa sản phẩm vào siêu thị, chuỗi bán lẻ và mở rộng kênh thương mại điện tử.

Đáng chú ý, các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP, RCEP cũng được xác định là một hướng để doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu. Việc tiếp cận các thị trường này đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và hoàn thiện khả năng truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, thực tế xúc tiến thương mại cho thấy một nghịch lý, có những sản phẩm được người tiêu dùng quan tâm tại các chương trình quảng bá nhưng sau đó lại thiếu địa chỉ để khách hàng tiếp tục tìm mua. Trong khi đó, du khách có nhu cầu mua đặc sản làm quà cũng không phải lúc nào dễ tìm được một địa điểm tập trung nhiều sản phẩm để lựa chọn.

Do đó, theo ông Nguyễn Đình Kha, phát triển điểm bán cần được đặt trong một mạng lưới phân phối rộng hơn. Mỗi điểm bán không chỉ đảm nhiệm chức năng tiêu thụ hàng hóa mà còn có thể trở thành nơi giới thiệu sản phẩm, quảng bá hình ảnh và câu chuyện văn hóa của địa phương.

Một cách làm đang được triển khai là đưa OCOP vào các hệ thống bán lẻ hiện đại. Tháng 8/2026, Sở Công Thương Gia Lai phối hợp với Trung tâm MM Mega Market Quy Nhơn tổ chức khu trưng bày, giới thiệu và bán hơn 100 sản phẩm OCOP, sản phẩm tiêu biểu, đặc sản địa phương.

Các nhóm hàng như cà phê, hạt điều, mắc ca, chanh dây, mật ong, trà thảo mộc và sản phẩm thủ công mỹ nghệ được đưa vào hệ thống bán lẻ, qua đó giúp các chủ thể có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, đồng thời quan sát thị hiếu và điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu thực tế.

Từ những cửa hàng chuyên biệt đến các hệ thống bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và các hoạt động kết nối cung - cầu, việc mở rộng điểm bán đang giúp OCOP Gia Lai có thêm “đường ra” thị trường. Khi sản phẩm có chất lượng, nhưng đồng thời có địa chỉ thuận tiện để người tiêu dùng tìm mua, giá trị của hàng hóa địa phương sẽ có thêm cơ hội được chuyển hóa thành sức mua và thị trường bền vững.