EU tái cấu trúc chuỗi cung ứng, ưu tiên sản xuất nội khối

Xu hướng “Made in Europe” đang dần định hình rõ nét trong chính sách công nghiệp của Liên minh châu Âu, khi khối này tăng tốc xây dựng năng lực sản xuất nội địa, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và củng cố tự chủ chiến lược trong các ngành then chốt.

Dù không tồn tại như một đạo luật riêng, định hướng này đang được thể hiện qua hàng loạt sáng kiến lớn của EU, đặc biệt là Đạo luật Công nghiệp Net-Zero (Net-Zero Industry Act - NZIA) và Đạo luật Nguyên liệu thô quan trọng (Critical Raw Materials Act - CRMA).

Một trong những mục tiêu đáng chú ý nhất là theo NZIA, đến năm 2030, năng lực sản xuất trong EU đối với các công nghệ net-zero chiến lược như pin, năng lượng mặt trời, điện gió, điện phân hydro, bơm nhiệt hay công nghệ lưới điện sẽ tiến tới hoặc đạt ít nhất 40% nhu cầu triển khai hằng năm của khối. Mục tiêu này cho thấy EU không chỉ muốn tiêu thụ công nghệ xanh mà còn muốn xây dựng lại năng lực sản xuất ngay trong châu Âu, qua đó tạo nền tảng công nghiệp vững chắc hơn cho quá trình chuyển đổi xanh.

Song song với đó, CRMA đặt ra các chỉ tiêu rất cụ thể về nguyên liệu đầu vào cho các ngành chiến lược. Đến năm 2030, EU đặt mục tiêu đáp ứng ít nhất 10% nhu cầu hằng năm từ khai thác trong khối, 40% từ chế biến trong khối và 25% từ tái chế trong khối; đồng thời không để quá 65% nhu cầu hằng năm của mỗi nguyên liệu chiến lược phụ thuộc vào một quốc gia thứ ba duy nhất. Điều này phản ánh nỗ lực rõ rệt của EU trong việc giảm lệ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, đặc biệt đối với các nguyên liệu như lithium, cobalt, nickel hay đất hiếm.

Điểm đáng chú ý là EU không áp dụng bảo hộ thương mại theo cách truyền thống, mà chuyển sang mô hình kết hợp giữa mở cửa thị trường và tăng cường tự chủ. Các tiêu chí về phát triển bền vững, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng ngày càng được lồng ghép sâu vào chính sách hỗ trợ và mua sắm công, tạo lợi thế cho các nhà cung cấp có hiện diện sản xuất tại châu Âu.

Theo đó, các quốc gia Bắc Âu như Thụy Điển và Đan Mạch được đánh giá sẽ hưởng lợi nhờ nền tảng công nghiệp xanh và tiêu chuẩn phát triển bền vững cao. Trong khi đó, Na Uy dù không thuộc EU vẫn chịu tác động gián tiếp do có sự gắn kết sâu với thị trường châu Âu, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và vật liệu.

Doanh nghiệp Việt chịu áp lực nâng chuẩn để duy trì lợi thế

Trước xu hướng này, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những thay đổi căn bản trong cách tiếp cận thị trường EU. Lợi thế về chi phí thấp dần mất đi vai trò quyết định, thay vào đó là các yêu cầu khắt khe hơn về môi trường, minh bạch chuỗi cung ứng và mức độ tham gia vào hệ sinh thái sản xuất tại châu Âu.

Đặc biệt, trong các lĩnh vực liên quan đến công nghệ sạch, cung ứng linh kiện hay nguyên liệu đầu vào, doanh nghiệp không chỉ cần đảm bảo chất lượng mà còn phải chứng minh được tính bền vững và ổn định của chuỗi cung ứng.

Thông tin đến Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia), chia sẻ: “Xu hướng ‘Made in Europe’ cho thấy EU đang nâng cao tiêu chuẩn tiếp cận thị trường, không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về tính minh bạch và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng”.

Theo bà, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp Việt tái cấu trúc mô hình sản xuất: “Doanh nghiệp cần chuyển từ cạnh tranh chi phí thấp sang nâng cao giá trị gia tăng, đầu tư vào sản xuất xanh và xây dựng quan hệ đối tác sâu hơn với doanh nghiệp châu Âu”.

Thực tế, khi EU tái cấu trúc chuỗi cung ứng, nhu cầu về các đối tác đáng tin cậy ngoài khối vẫn tồn tại. Những doanh nghiệp có khả năng cung ứng ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững và minh bạch hóa quy trình sản xuất vẫn có cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường này.

“Made in Europe” không đơn thuần là rào cản, mà là tín hiệu cho thấy “luật chơi” tại thị trường EU đang thay đổi theo hướng khắt khe và chọn lọc hơn. Với sự chuẩn bị phù hợp, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển mình để thích ứng, thậm chí tận dụng xu hướng này để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.