Ở nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, những sản vật từng chủ yếu phục vụ đời sống của người dân đang dần trở thành hàng hóa, mang theo kỳ vọng tạo thêm sinh kế từ chính lợi thế bản địa. Thế nhưng, từ một sản phẩm được làm ra đến khi có chỗ đứng trên thị trường vẫn là một hành trình không ngắn. Chất lượng, nguồn gốc là điều kiện cần, nhưng để hàng hóa đi xa hơn, người sản xuất còn phải giải được bài toán kết nối khách hàng, xây dựng thương hiệu và hình thành những kênh tiêu thụ ổn định.

Trong hành trình ấy, xúc tiến thương mại ngày càng giữ vai trò như một cầu nối giữa sản phẩm vùng cao với thị trường. Không chỉ đưa hàng hóa đến gần hơn với người tiêu dùng, các hoạt động kết nối còn giúp người sản xuất từng bước nhận diện nhu cầu thị trường, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng không gian tiêu thụ. Câu chuyện của những cơ sở sản xuất nhỏ như Hộ kinh doanh Ngọc Tây Bắc cho thấy rõ hơn cả cơ hội lẫn những khoảng trống cần tiếp tục tháo gỡ trên hành trình đưa đặc sản địa phương đi xa.

Có sản phẩm tốt, vẫn cần một con đường ra thị trường

Tại thôn Việt Thành, xã Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang, Hộ kinh doanh Ngọc Tây Bắc của chị Phan Hồng Ngọc đang sản xuất một số sản phẩm đặc trưng của địa phương như thịt trâu, thịt lợn gác bếp và lạp xưởng.

Cơ sở hiện duy trì khoảng 3 - 4 lao động. Các công đoạn chế biến chủ yếu được thực hiện thủ công, mỗi mẻ thông thường khoảng 50 - 80 kg. Thay vì chạy theo sản lượng, chị Ngọc lựa chọn duy trì quy mô phù hợp, coi chất lượng và nguồn gốc nguyên liệu là yếu tố quan trọng để giữ chân người tiêu dùng. “Dù làm số lượng ít hay nhiều thì vẫn chú trọng nhất là chất lượng”, chị Phan Hồng Ngọc chia sẻ.

Với một hộ kinh doanh nhỏ, giữ chất lượng cũng chính là cách tạo dựng uy tín cho sản phẩm. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới xuất xứ, nguồn gốc và an toàn thực phẩm, sự chỉn chu từ những mẻ hàng nhỏ trở thành nền tảng để cơ sở duy trì khách hàng và từng bước tìm kiếm thị trường rộng hơn.

Đó cũng là câu chuyện chung của không ít cơ sở sản xuất tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Lợi thế nằm ở nguồn nguyên liệu tại chỗ, kinh nghiệm chế biến và những sản phẩm mang dấu ấn riêng của từng vùng đất. Song quy mô nhỏ, phương thức sản xuất còn thủ công và nguồn lực hạn chế khiến hành trình đưa sản phẩm ra thị trường không thể chỉ giải quyết bằng việc tăng sản lượng.

Theo chị Ngọc, sự xuất hiện của những sản phẩm không rõ nguồn gốc trên mạng xã hội cũng tạo thêm áp lực đối với các cơ sở sản xuất nhỏ. Bởi vậy, điều chị mong muốn không đơn thuần là bán được nhiều hàng hơn, mà còn là để người tiêu dùng nhận diện được sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tin tưởng vào người sản xuất.

“Mong muốn nhất là đặc sản Hà Giang được vươn đi xa hơn, để nhiều người biết đến và quan tâm hơn đến nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm. Mình không phải người nổi tiếng để có thể bán được thật nhiều hàng, chỉ mong mọi người biết sản phẩm của mình là sản phẩm thực tế, có nguồn gốc rõ ràng, không phải hàng trôi nổi”, chị Ngọc nói.

Đáng chú ý, dù đã duy trì sản xuất và tìm kiếm thị trường cho các sản phẩm đặc trưng, đến nay Hộ kinh doanh Ngọc Tây Bắc chưa tiếp cận chương trình hỗ trợ nào về khuyến công hay xúc tiến thương mại. Theo chị Ngọc, cơ sở vẫn hoạt động ở quy mô hộ kinh doanh nhỏ lẻ, quá trình sản xuất và tìm kiếm đầu ra chủ yếu dựa vào nguồn lực của chính cơ sở.

Thực tế này đặt ra một vấn đề đáng quan tâm: bên cạnh việc triển khai các chương trình hỗ trợ, làm thế nào để chính sách khuyến công, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường có thể tiếp cận sâu hơn tới những hộ sản xuất nhỏ - nhóm chủ thể đang trực tiếp tạo ra nhiều sản phẩm đặc trưng nhưng thường hạn chế về nguồn lực, khả năng quảng bá và tiếp cận các kênh phân phối.

Đưa hỗ trợ đến gần hơn với người sản xuất

Đối với một tỉnh miền núi có địa bàn rộng, địa hình chia cắt như Tuyên Quang, đưa sản phẩm địa phương đến gần hơn với thị trường không chỉ là câu chuyện của xúc tiến, quảng bá. Hạ tầng thương mại và khả năng kết nối các kênh lưu thông hàng hóa cũng là những mắt xích quan trọng, tạo nền tảng để nông sản, sản phẩm đặc trưng mở rộng không gian tiêu thụ.

Thực tế, Tuyên Quang đang từng bước lồng ghép các chương trình mục tiêu, huy động nguồn lực đầu tư, mở rộng và hiện đại hóa hệ thống thương mại, nhất là tại khu vực vùng sâu; đồng thời thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng thương mại. Cùng với đó, các hoạt động kết nối giao thương, xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và ứng dụng công nghệ đang mở thêm cơ hội để sản phẩm địa phương tiếp cận người tiêu dùng.

Thông qua các hội chợ và hoạt động quảng bá sản phẩm do địa phương tổ chức, Hộ kinh doanh Ngọc Tây Bắc có thêm cơ hội đưa những sản phẩm đặc trưng đến gần hơn với người tiêu dùng. Mỗi lần tham gia cũng mở ra những kết nối mới, giúp cơ sở trực tiếp giới thiệu sản phẩm, lắng nghe phản hồi từ thị trường và từng bước mở rộng tệp khách hàng. Từ những điểm kết nối ấy, đặc sản vùng cao có thêm cơ hội vượt khỏi thị trường quen thuộc, được nhiều người biết đến và từng bước khẳng định giá trị trên thị trường.

Theo ông Nguyễn Tuấn Hưng - Phó Giám đốc Sở Công Thương Tuyên Quang, định hướng hỗ trợ hiện nay được triển khai từ sản xuất đến lưu thông, phân phối, trong đó chú trọng xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Tỉnh cũng thúc đẩy số hóa, đưa các sản phẩm đặc trưng, thế mạnh và sản phẩm OCOP lên các nền tảng thương mại điện tử nhằm tạo thêm kênh kết nối, quảng bá và tiêu thụ.

“Việc hỗ trợ không chỉ dừng ở khâu đưa sản phẩm lên sàn mà được thực hiện từ kỹ thuật sản xuất, mã vùng trồng đến bao bì, nhãn mác. Mục tiêu là khi sản phẩm được đưa lên môi trường số phải bảo đảm chất lượng cũng như uy tín của các chủ thể sản xuất”, ông Nguyễn Tuấn Hưng nhấn mạnh.

Những hoạt động xúc tiến trực tiếp cũng là một kênh để sản phẩm địa phương tìm kiếm thị trường. Thông qua các hội chợ, festival, chương trình kết nối giao thương, nông sản, sản phẩm OCOP và sản vật làng nghề có thêm cơ hội tiếp xúc với người tiêu dùng, doanh nghiệp phân phối và các đối tác tiềm năng. Khi xúc tiến thương mại được kết nối với du lịch, văn hóa và thương mại điện tử, không gian tiêu thụ của sản phẩm địa phương cũng có điều kiện được mở rộng.

Với những hộ kinh doanh quy mô nhỏ, điều cần thiết không chỉ là một lần tham gia hội chợ hay xuất hiện trên một sàn thương mại điện tử. Quan trọng hơn là sự hỗ trợ phù hợp với từng giai đoạn, từ hoàn thiện sản phẩm, bao bì, nhãn mác, xây dựng thương hiệu đến kỹ năng bán hàng và kết nối với các kênh phân phối.

Khi những mắt xích này được kết nối chặt chẽ, sản phẩm vùng cao sẽ có thêm nền tảng để từng bước vượt khỏi thị trường quen thuộc, tiếp cận người tiêu dùng rộng hơn. Và với những cơ sở nhỏ như Ngọc Tây Bắc, đó cũng là điều kiện để câu chuyện “đưa đặc sản đi xa” không chỉ dừng ở mong muốn của người sản xuất, mà từng bước được chuyển hóa thành thị trường và đầu ra thực chất.

Việc kết hợp khuyến công, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng thương mại đang mở thêm cơ hội để các sản phẩm đặc trưng của Tuyên Quang tiếp cận thị trường rộng hơn. Khi các hoạt động hỗ trợ ngày càng đi sâu tới hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp, những sản phẩm mang lợi thế bản địa sẽ có thêm điều kiện hoàn thiện chất lượng, xây dựng thương hiệu và từng bước hình thành đầu ra ổn định.