Từ cây nghệ bản địa đến công nghệ Nano tiên tiến

Ở Bắc Kạn (nay là Thái Nguyên), cây nghệ không chỉ là cây trồng quen thuộc mà còn gắn bó sâu sắc với đời sống đồng bào dân tộc thiểu số. Nghệ nếp vàng được bà con dùng làm gia vị, nhuộm màu thực phẩm và làm thuốc trị đau dạ dày, viêm khớp, giúp phụ nữ sau sinh hồi phục sức khỏe. Nhiều hộ gia đình đã trồng nghệ trên nương rẫy như nguồn thu nhập chính, bán củ tươi hoặc chế biến bột nghệ. Việc phát triển vùng trồng nghệ theo tiêu chuẩn đã giúp bà con có thị trường ổn định, nâng giá trị cây trồng truyền thống thành hàng hóa chất lượng cao.

Cùng với cây nghệ, miền núi phía Bắc là kho tàng thảo dược quý hiếm, từ nghệ nếp vàng, tam thất bắc, nấm Chaga đến cây gắm - loài dây leo mọc tự nhiên trong rừng. Tuy nhiên, phần lớn mới được tiêu thụ ở dạng thô hoặc sơ chế đơn giản, giá trị kinh tế thấp, khó mở rộng thị trường. Thách thức lớn nhất là hoạt chất trong nhiều loại dược liệu khó hòa tan, khó hấp thu vào cơ thể, khiến hiệu quả sử dụng không cao. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết: phải tìm cách chế biến sâu, nâng cao chất lượng và tiêu chuẩn hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe.

Công nghệ Nano, vốn phổ biến trong dược phẩm và mỹ phẩm, nay được ứng dụng vào chế biến dược liệu miền núi, tạo ra những thay đổi căn bản. Hoạt chất được chia nhỏ ở kích thước nanomet, giúp tăng khả năng hòa tan trong nước và hấp thu vào máu, nhờ đó hiệu quả sinh học được nâng lên gấp nhiều lần. Với nghệ nếp vàng - loại củ giàu curcumin, việc chiết xuất bằng công nghệ Nano giúp tạo ra Nano Curcumin tinh khiết tới 95-98%, không lẫn tạp chất, màu vàng óng, vị dịu và hoàn toàn hòa tan trong nước lạnh. Người dùng có thể hấp thu nhanh hơn, đồng thời giảm liều sử dụng so với dạng bột hoặc viên thông thường.

Tương tự, cây gắm - loại thảo dược dân gian dùng hỗ trợ điều trị gout cũng được xử lý bằng công nghệ này. Hoạt chất quý trong gắm được giữ trọn vẹn, đồng thời loại bỏ phần tạp gây vị chát, giúp sản phẩm dễ dùng, hiệu quả ổn định và có dạng viên nang tiện lợi.

Là doanh nghiệp thuộc tỉnh miền núi Bắc Kạn (nay là Thái Nguyên), năm 2015, Công ty CP Công nghệ Dược liệu Bắc Hà đã mạnh dạn đưa công nghệ Nano vào chiết xuất tinh chất từ nghệ nếp vàng - một loại cây trồng đặc sản của vùng núi địa phương. Từ những củ nghệ vàng giàu dược chất, công ty đã sản xuất thành công Nano Curcumin có độ tinh khiết tới 95-98%, hòa tan hoàn toàn trong nước lạnh - điều chưa nhiều doanh nghiệp trong nước đạt được. Bắc Hà không chỉ dừng ở nghệ. Những năm tiếp theo, công ty mở rộng nghiên cứu và sản xuất các sản phẩm từ thảo dược quý khác như Nano nấm Chaga, Nano Tam thất và đặc biệt là Nano Gắm - loại cây mọc hoang, nổi tiếng với công dụng hỗ trợ điều trị gout. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào những nguyên liệu bản địa giúp biến nguồn tài nguyên sẵn có thành sản phẩm có giá trị kinh tế cao.

Bước ngoặt sản phẩm và vị thế trên thị trường

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã tạo điều kiện để Bắc Hà khẳng định thương hiệu. Từ những sản phẩm OCOP 4 sao, công ty đã chinh phục thành công danh hiệu OCOP 5 sao cấp quốc gia với ba sản phẩm: Vicumax Limited Nano Curcumin, Vicumax Nano Curcumin và Vicumax Mật ong Nano Curcumin. Đây là lần đầu tiên một sản phẩm dược liệu dạng Nano đạt chứng nhận OCOP 5 sao, đánh dấu bước tiến quan trọng trong ngành chế biến dược liệu Việt Nam.

Hiện Bắc Hà sở hữu 11 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao, được Bộ Y tế cấp phép lưu hành toàn quốc và đủ điều kiện xuất khẩu. Điều này không chỉ phản ánh chất lượng mà còn cho thấy chiến lược phát triển bài bản, gắn với chuẩn mực quốc tế.

Thành công của Bắc Hà không chỉ nằm ở nhà máy hay công nghệ, mà bắt đầu từ những cánh đồng nguyên liệu. Công ty đã liên kết với hơn 50 hộ đồng bào dân tộc thiểu số, xây dựng vùng trồng nghệ nếp vàng mẫu hơn 12 ha đạt chuẩn GACP-WHO, đồng thời ký hợp đồng bao tiêu trên 60 ha. Mô hình này giúp người dân có đầu ra ổn định, nâng thu nhập và biến cây nghệ, vốn chỉ được coi là “cây xóa đói giảm nghèo” thành cây làm giàu thực sự. Quy trình khép kín từ trồng trọt đến chế biến đảm bảo nguyên liệu sạch, đạt chuẩn VietGAP và GACP-WHO. Đây cũng là cách Bắc Hà gìn giữ môi trường, bảo vệ sức khỏe người sản xuất và tiêu dùng, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng quy mô.

Theo các chuyên gia, công nghệ Nano mà Bắc Hà áp dụng thuộc nhóm tiên tiến hàng đầu Việt Nam. Hoạt chất được tách chiết thành hạt siêu mịn, dễ hấp thu vào cơ thể, tăng hiệu quả sinh học. Nhờ công nghệ này, tinh chất từ nghệ, gắm, tam thất hay nấm Chaga đều giữ được độ tinh khiết và hoạt tính cao. Đặc biệt, sản phẩm từ cây gắm - một loại thảo dược mọc tự nhiên trên núi đã được Bắc Hà chế biến thành dạng bột siêu mịn và viên nang, hỗ trợ tốt cho người bị gout. Đây là sản phẩm đầu tiên tại Việt Nam ứng dụng công nghệ Nano vào cây gắm, mở ra hướng khai thác mới cho nguồn dược liệu quý vùng dân tộc thiểu số và miền núi.