Thương mại phục hồi, nhưng chưa trở lại “đường đua” cũ

Tại Hội thảo Xúc tiến thương mại với thị trường Liên bang Nga (Nga) do Cục Xúc tiến thương mại phối hợp với một số đơn vị tổ chức gần đây, ông Dương Hoàng Minh, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Nga thông tin, sau cú giảm sâu năm 2022 do biến động địa chính trị, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Nga đã từng bước tăng trở lại. Năm 2023 đạt 3,6 tỷ USD, tăng nhẹ 2,3%; năm 2024 bật lên 4,6 tỷ USD, tăng 26,4%; năm 2025 đạt 4,8 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn mức 5,5 tỷ USD của năm 2021- thời điểm trước khi xung đột Nga - Ukraina làm đứt gãy nhiều chuỗi cung ứng.

Diễn biến trong năm 2026, như nhận định của ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại tại sự kiện, thương mại hai nước tiếp tục duy trì trạng thái ổn định với kim ngạch hai chiều đạt khoảng 700 triệu USD.

Đáng chú ý, nếu trước đây, Việt Nam xuất khẩu sang Nga phụ thuộc lớn vào khu vực FDI với các sản phẩm điện tử, thì nay đã chuyển dịch sang doanh nghiệp trong nước. Các mặt hàng như dệt may, nông sản, thủy sản, cà phê… đang trở thành trụ cột.

Ông Lê Hoàng Tài nhìn nhận, cơ cấu thương mại giữa hai nước mang tính bổ trợ rõ nét. Việt Nam cung cấp hàng tiêu dùng, nông sản, thực phẩm; trong khi Nga cung cấp năng lượng, nguyên liệu đầu vào như dầu thô, than đá, phân bón, hóa chất… Đây là mối quan hệ “hai bên cùng cần”, tạo nền tảng cho hợp tác dài hạn.

Một yếu tố quan trọng khác là Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu giúp hàng Việt có lợi thế cạnh tranh rõ rệt nhờ ưu đãi thuế quan và thuận lợi hóa thương mại.

Gỡ điểm nghẽn cho mục tiêu 30 tỷ USD

Dù thương mại Việt - Nga duy trì được sự ổn định nhưng thời điểm hiện tại, doanh nghiệp hai nước vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn.

Trước hết là logistics, dù các tuyến vận tải biển Vladivostok - Hải Phòng - TP. Hồ Chí Minh và tuyến đường sắt liên vận qua Trung Quốc đã được khai thác, nhưng hạ tầng phía Nga lại chưa theo kịp. Tình trạng quá tải khi thương mại của Nga với các nước phương Đông tăng mạnh khiến hàng hóa thường xuyên bị ùn tắc, kéo dài thời gian vận chuyển, đẩy chi phí lên cao.

Thứ hai là thanh toán, hệ thống ngân hàng Nga chịu tác động từ các lệnh cấm vận khiến giao dịch quốc tế trở nên phức tạp. Rủi ro chậm thanh toán, thậm chí không thanh toán vẫn hiện hữu.

Thứ ba là sức mua thị trường, kinh tế Nga tăng trưởng chậm lại khiến nhu cầu tiêu dùng bị ảnh hưởng, đặc biệt với các mặt hàng không thiết yếu. Điều này lý giải vì sao xuất khẩu của Việt Nam dù có điểm sáng ở một số nhóm hàng, nhưng tổng thể vẫn chưa tăng mạnh.

Để vượt qua những thách thức này, đồng thời hướng tới mục tiêu thương mại hai chiều đạt 30 tỷ USD vào năm 2030 đại diện Thương vụ Việt Nam tại Nga đưa ra nhiều khuyến nghị.

Trong đó, doanh nghiệp Việt, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn tăng cường tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do và chính sách của Nga để đầu tư sản xuất, xây dựng hệ thống phân phối ngay tại thị trường này. Khi có hiện diện tại chỗ, hàng hóa sẽ dễ tiếp cận hơn, giảm phụ thuộc vào logistics xuyên biên giới.

Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, việc tham gia các hội chợ, triển lãm chuyên ngành tại Nga không chỉ quảng bá mà còn là kênh tìm kiếm đối tác hiệu quả. Thực tế đã chứng minh nhiều doanh nghiệp Việt mở được thị trường từ chính những hoạt động này.

Kiểm soát rủi ro trong giao dịch là yếu tố rất quan trọng, doanh nghiệp cần thẩm định kỹ đối tác, xây dựng hợp đồng chặt chẽ, đặc biệt về điều khoản thanh toán và giao nhận.

Tận dụng tốt hơn các tuyến vận tải mới. Việc đa dạng hóa từ đường biển sang đường sắt, với thời gian vận chuyển khoảng 25 - 27 ngày tới khu vực gần Moscow, là một lựa chọn đáng cân nhắc. Trong khi chi phí logistics biến động, phương án này có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hiệu quả.

Từ ngày 14 - 21/9/2026, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương sẽ tổ chức đoàn giao dịch thương mại tại Moskva và Saint Petersburg nhân dịp Hội chợ World Food Moskva. Đây sẽ là cơ hội để doanh nghiệp trực tiếp khảo sát thị trường, kết nối đối tác và thúc đẩy hợp tác kinh doanh.