Bức tranh toàn cảnh và yêu cầu đổi mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ số phát triển nhanh chóng, thương mại điện tử đã trở thành động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Việt Nam- một quốc gia có tiềm năng xuất khẩu lớn cũng không nằm ngoài xu thế đó. Để nâng cao vị thế trên bản đồ thương mại thế giới, doanh nghiệp Việt đang đứng trước yêu cầu cấp thiết là chuyển đổi mô hình từ sản xuất gia công (OEM - Original Equipment Manufacturer) sang trực tiếp tiếp cận người tiêu dùng (D2C - Direct-to-Consumer). 

Tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC, TP. Hồ Chí Minh), Diễn đàn Toàn cảnh thương mại điện tử và thương mại điện tử xuyên biên giới - Hướng đi cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam chiều ngày 5/9/2025, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cho biết, năm 2024, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô trên 25 tỷ USD, tăng trưởng 20% so với năm trước, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. 

Thành tích này đưa Việt Nam vào nhóm 3 thị trường thương mại điện tử lớn nhất Đông Nam Á. Nhiều thương hiệu nội địa và sản phẩm nông sản, làng nghề đã không chỉ khẳng định chỗ đứng trong nước mà còn bắt đầu tiến ra quốc tế qua các nền tảng toàn cầu. Ngay tại triển lãm, các hoạt động livestream bán hàng nông sản và sản phẩm địa phương diễn ra sôi nổi, minh chứng cho sức bật của thương mại số.

Trên quy mô toàn cầu, thương mại điện tử xuyên biên giới đạt 791,5 tỷ USD năm 2024, với dự báo tiếp tục tăng trưởng trên 30% trong giai đoạn tới. Các doanh nghiệp Việt đã và đang hiện diện ở nhiều thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, đồng thời khai phá ASEAN, Trung Đông, Nga và Úc. Thương mại điện tử xuyên biên giới được Chính phủ đưa vào Kế hoạch GoGlobal, coi đây là động lực chiến lược cho xuất khẩu quốc gia.

Trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, thương mại điện tử xuyên biên giới được xác định là trụ cột then chốt, hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu số bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của hàng Việt. Bộ Công Thương cùng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã và sẽ triển khai đồng bộ từ hoàn thiện chính sách, hỗ trợ đào tạo, kết nối với các sàn thương mại điện tử toàn cầu đến phối hợp với Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để quảng bá thương hiệu quốc gia.

Bà Nguyễn Thị Hoài An, Phó Chủ tịch Liên minh Thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu (ACBC Global), Chủ tịch ACBC Việt Nam nhận định, thương mại điện tử xuyên biên giới chính là “cánh tay nối dài” của toàn cầu hóa, nơi sản phẩm và giá trị lưu thông không biên giới. 

Với quy mô toàn cầu dự kiến đạt 800 tỷ USD và tăng trưởng trên 30% mỗi năm, đây là xu thế tất yếu. Việt Nam đang có “thời khắc vàng để bứt phá” nhờ vị trí địa lý chiến lược, nguồn nhân lực trẻ, nguyên liệu phong phú và tốc độ chuyển đổi số nhanh. Thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ giúp hàng hóa Việt vươn khắp thế giới mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu tri thức, dịch vụ chất lượng cao.

Tại diễn đàn, các chuyên gia khẳng định, để tận dụng thời cơ này, doanh nghiệp Việt phải chuyển mình từ OEM sang D2C, trực tiếp tiếp cận khách hàng cuối cùng thay vì phụ thuộc vào đối tác đặt hàng. Đây là hướng đi không chỉ tối ưu lợi nhuận mà còn giúp xây dựng thương hiệu bền vững, tạo sự tin tưởng, rút ngắn khoảng cách với khách hàng toàn cầu.

Giải pháp bứt phá trong kỷ nguyên số

Chuyển đổi từ OEM sang D2C không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Đó là hành trình chiến lược, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị toàn diện về sản phẩm, công nghệ, logistics và thương hiệu.

Tại diễn đàn, các chuyên gia thống nhất rằng ba trụ cột giúp hàng Việt nâng cao giá trị và khẳng định vị thế quốc tế chính là: xây dựng thương hiệu, đầu tư công nghệ và tối ưu logistics.

Về thương hiệu, bà Nguyễn Thị Hoài An nhấn mạnh doanh nghiệp phải đáp ứng chuẩn chất lượng cao, có câu chuyện thương hiệu rõ ràng, minh bạch nguồn gốc. Công nghệ truy xuất, chứng nhận quốc tế uy tín sẽ là chìa khóa để tạo dựng niềm tin toàn cầu.

Ở góc độ logistics, ông Đinh Thanh Sơn, Phó Tổng Giám đốc ViettelPost gọi logistics là “xương sống của thương mại điện tử”. Với hạ tầng cảng biển, hàng không và đường bộ ngày càng đồng bộ, hàng Việt có thể đến Mỹ trong 16 ngày, tới châu Âu trong 21 ngày, kết nối trực tiếp với Trung Quốc và khu vực Mekong bằng đường bộ. Sự đầu tư mạnh mẽ từ ViettelPost cùng sự hiện diện lâu năm của DHL, FedEx, UPS cho thấy Việt Nam đang dần trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về công nghệ, các nền tảng toàn cầu như Amazon và Shopee đã triển khai nhiều chương trình đồng hành cùng doanh nghiệp Việt. Amazon hỗ trợ 1-1 với chuyên gia quản lý tài khoản, cung cấp công cụ AI và kết nối đối tác quốc tế. Shopee với sáng kiến “Shopee Enables SMEs” coi ASEAN là bàn đạp chiến lược, hỗ trợ SMEs Việt Nam từ đào tạo, marketing đến ứng dụng AI phân tích dữ liệu.

Không chỉ trông chờ vào các tập đoàn quốc tế, doanh nghiệp Việt cũng tự xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ. Điển hình là Yugeeks, phát triển mô hình 3 trong 1 gồm Fulfillment, Supply Chain và Multi-Channel Network (MCN). Hệ sinh thái này kết hợp livestream, influencer marketing và AI dự báo nhu cầu, cá nhân hóa trải nghiệm để đưa sản phẩm Việt vào chuỗi cung ứng toàn cầu qua Shopee, TikTok Shop, Amazon.

Trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là “DNA mới” của thương mại. Ông Nguyễn Đức Thắng, Giám đốc AI Taureau AI Việt Nam cho rằng AI đang mở ra kỷ nguyên A-commerce, nơi mọi khâu từ dự báo nhu cầu, gom đơn, định giá động đến marketing bản địa hóa đều được tự động hóa. AI không còn là lựa chọn mà đã trở thành kỳ vọng bắt buộc để doanh nghiệp cạnh tranh toàn cầu.

Song song đó, hạ tầng Khu Thương mại Tự do (FTZ) cũng được đề xuất như nền tảng chiến lược. Ông Trần Thoang, Giám đốc CT-Strategies Việt Nam nhấn mạnh FTZ với e-fulfillment, kho ngoại quan, trung tâm xử lý hoàn trả, Pre-Arrival Data Hub sẽ trở thành “lõi thương mại điện tử”. Việc kết nối FTZ Việt Nam với KLIA DFTZ (Malaysia), Dubai CommerCity (UAE), Liege eHub (EU) sẽ rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với sự đồng hành của cơ quan quản lý, chuyên gia, các nền tảng thương mại điện tử lớn và cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam có cơ hội vươn lên trở thành trung tâm sản xuất, xuất khẩu và thương mại điện tử hàng đầu khu vực. Chuyển đổi từ OEM sang D2C là thách thức nhưng cũng là cơ hội vàng để khẳng định vị thế thương hiệu Việt trên bản đồ thương mại toàn cầu trong kỷ nguyên số.