Thụy Điển đi đầu xây dựng tiêu chuẩn hộ chiếu số sản phẩm

Liên minh châu Âu (EU) đang triển khai quy định mới về hộ chiếu số sản phẩm (Digital Product Passport - DPP), cho phép người tiêu dùng theo dõi toàn bộ thông tin của sản phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất đến mức độ bền vững.

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch của thị trường, hỗ trợ tiêu dùng bền vững và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn.

Từ tháng 2/2027, EU sẽ bắt đầu áp dụng các yêu cầu nghiêm ngặt về hộ chiếu số sản phẩm. Theo đó, mỗi sản phẩm sẽ có một "bản sao kỹ thuật số" chứa các thông tin đã được xác minh và đi kèm sản phẩm trong suốt vòng đời. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR trên nhãn để biết nguyên liệu có nguồn gốc từ đâu, sản phẩm có chứa chất độc hại hay không, được sản xuất như thế nào, cũng như khả năng sửa chữa, tái sử dụng hoặc tái chế sau khi hết vòng đời sử dụng.

Theo bà Laura Linnala, chuyên gia về phát triển bền vững tại Viện Tiêu chuẩn Thụy Điển (SIS), việc tiếp cận đầy đủ thông tin là điều kiện tiên quyết để xây dựng nền kinh tế tuần hoàn. Bà cho rằng tình trạng thiếu minh bạch về dữ liệu hiện là một trong những rào cản lớn đối với người tiêu dùng cũng như các chủ thể trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Nếu muốn kéo dài tuổi thọ sản phẩm hoặc tái chế hiệu quả, trước hết cần biết sản phẩm được cấu thành từ những vật liệu gì và đã trải qua những công đoạn sản xuất nào. Nếu không có các thông tin này, nguồn lực sẽ tiếp tục bị thất thoát vì không thể xác định cách tái sử dụng trong vòng đời tiếp theo.

Để người tiêu dùng có thể quét mã và nhận được thông tin đáng tin cậy bất kể sản phẩm thuộc thương hiệu nào, châu Âu cần xây dựng các quy tắc kỹ thuật thống nhất. Thụy Điển hiện là một trong những quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này với 8 tiêu chuẩn khác nhau về hộ chiếu số sản phẩm đang được xây dựng.

Trong đó, Thụy Điển đang dẫn dắt quá trình xây dựng hai tiêu chuẩn quốc tế quan trọng với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn như Ikea, H&M và Volvo. Một tiêu chuẩn quy định việc nhận diện sản phẩm theo một mã định danh duy nhất và rõ ràng; tiêu chuẩn còn lại liên quan đến công cụ mang dữ liệu như mã QR hoặc thẻ RFID.

Thách thức lớn nhất là thiết kế một hệ thống có thể vận hành hiệu quả đối với nhiều loại sản phẩm khác nhau, từ lốp ô tô đến quần áo. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hộ chiếu số được áp dụng rộng rãi, bảo đảm thông tin được truyền tải nhất quán, dễ tiếp cận và có thể kiểm chứng.

Theo lộ trình của EU, nhóm sản phẩm đầu tiên thuộc diện áp dụng hộ chiếu số từ tháng 2/2027 sẽ gồm pin, sau đó mở rộng sang sắt, thép, dệt may, quần áo, đồ nội thất, lốp xe và thiết bị điện tử.

Về dài hạn, hộ chiếu số sản phẩm được kỳ vọng sẽ thay đổi cả hành vi tiêu dùng lẫn cách doanh nghiệp thiết kế sản phẩm ngay từ giai đoạn đầu. Công cụ này giúp người tiêu dùng kiểm chứng các cam kết về phát triển bền vững, đồng thời gia tăng mức độ tin cậy đối với những doanh nghiệp thực sự đáp ứng các tiêu chí xanh.

Mặc dù hiện nay hộ chiếu số sản phẩm được triển khai trong khuôn khổ EU, một số khu vực khác trên thế giới cũng đang phát triển theo hướng tương tự. Từ mùa thu năm nay, hệ thống này sẽ bắt đầu được tiêu chuẩn hóa ở cấp độ toàn cầu. Nếu tiến trình diễn ra đúng kế hoạch, người tiêu dùng trong tương lai gần sẽ có thể truy cập toàn bộ dữ liệu bền vững của sản phẩm ngay trên điện thoại di động.

Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị từ sớm

Đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu vào EU nói chung và khu vực Bắc Âu nói riêng, việc theo dõi sát lộ trình triển khai hộ chiếu số sản phẩm là yêu cầu cần thiết, đặc biệt đối với các ngành dệt may, đồ gỗ, điện tử, pin, sắt thép và linh kiện.

Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị hệ thống truy xuất nguồn gốc, quản lý dữ liệu về nguyên liệu, quy trình sản xuất, phát thải, khả năng sửa chữa cũng như khả năng tái chế của sản phẩm. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp đáp ứng các yêu cầu mới của EU thuận lợi hơn khi quy định chính thức có hiệu lực.

Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh tại thị trường EU thông qua việc minh bạch hóa thông tin sản phẩm và chứng minh các cam kết về phát triển bền vững.

Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vào số hóa chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn hóa dữ liệu và tuân thủ các quy định xanh của EU sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận các nhà nhập khẩu, nhà bán lẻ cũng như người tiêu dùng châu Âu trong thời gian tới.

Sự chủ động chuẩn bị ngay từ bây giờ sẽ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp Việt duy trì khả năng cạnh tranh và tận dụng hiệu quả các cơ hội xuất khẩu trong giai đoạn tới.