Xuất nhập khẩu giảm, áp lực lớn

Theo báo cáo của Thương vụ Việt Nam tại Liên bang Nga, trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Liên bang Nga đạt 700,1 triệu USD, giảm 5,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 345,5 triệu USD, giảm nhẹ 0,8%; nhập khẩu đạt 356,6 triệu USD, giảm sâu hơn ở mức 8,9%. Việt Nam duy trì thặng dư thương mại ở mức 13,1 triệu USD.

Nhìn vào con số, mức giảm có thể không quá lớn, nhưng nếu đặt trong bối cảnh quan hệ thương mại song phương vốn nhiều kỳ vọng sau các hiệp định thương mại tự do, đây là tín hiệu cần được phân tích. Xuất khẩu giảm nhẹ cho thấy hàng hóa Việt Nam vẫn giữ được chỗ đứng nhất định tại thị trường Nga, song nhập khẩu giảm sâu phản ánh nhu cầu trao đổi hai chiều đang bị nén lại.

Theo báo cáo của thương vụ, vấn đề không những nằm ở cung - cầu, mà còn ở chi phí giao dịch. Doanh nghiệp không thiếu đơn hàng tiềm năng, nhưng lại gặp khó bởi chi phí vận chuyển và thanh toán đang ăn mòn lợi nhuận.

Thực tế, trước đây, tuyến vận tải qua kênh đào Suez đến cảng Saint Petersburg từng là lựa chọn tối ưu, thì nay việc khai thác hạn chế khiến chi phí logistics tăng cao. Tuyến đường biển trực tiếp từ Việt Nam đến Vladivostok dù được thúc đẩy nhưng chưa thể tối ưu chi phí, khiến doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ lưỡng.

Ở chiều ngược lại, các tuyến đường sắt và đường bộ từ Vladivostok vào khu vực trung tâm của Liên bang Nga có ưu điểm về thời gian, nhưng lại đối mặt với tình trạng quá tải vào mùa đông. Việc chậm trễ kéo dài, thậm chí lên tới vài tháng, là rủi ro không nhỏ với các mặt hàng có tính thời vụ hoặc yêu cầu giao hàng đúng hạn.

Một lựa chọn khác là tuyến đường sắt từ ga Yên Viên (Việt Nam) qua Trung Quốc đến Vorsino (Liên bang Nga), song chi phí cao khiến phương án này chỉ phù hợp với hàng hóa giá trị cao. Với các mặt hàng như nông sản, dệt may, thủy sản vốn có biên lợi nhuận không lớn thì đây không phải lời giải tối ưu.

Thanh toán cũng là một “nút thắt” khác. Dù kênh thanh toán bằng đồng nội tệ RUB - VND đã được triển khai, song lại chịu tác động mạnh bởi biến động tỷ giá. Trong khi đó, các phương thức thanh toán bằng USD hoặc EUR dù có thể sử dụng, nhưng chi phí dịch vụ cao khiến doanh nghiệp e ngại.

Những trở ngại này trong bối cảnh hiện nay trở nên “nhạy cảm” hơn, trực tiếp tác động đến quyết định ký kết và thực hiện hợp đồng của doanh nghiệp.

Nỗ lực giữ nhịp thị trường, tìm lại đà tăng trưởng

Trước những khó khăn đó, Thương vụ Việt Nam tại Liên bang Nga đã chủ động triển khai hàng loạt hoạt động xúc tiến thương mại ngay từ đầu năm 2026. Theo đó, trong quý I/2026, thương vụ đã tham gia Hội nghị bàn tròn “Việt Nam - Đối tác chiến lược hấp dẫn trong bối cảnh mới”, đồng thời làm việc với nhiều đối tác quan trọng như Phòng Thương mại và Công nghiệp Liên bang Nga, Hiệp hội các nhà xuất nhập khẩu, các doanh nghiệp lớn của Liên bang Nga nhằm xây dựng kế hoạch hợp tác dài hạn.

Một điểm đáng chú ý là việc thúc đẩy tổ chức các đoàn doanh nghiệp Liên bang Nga sang Việt Nam tham dự hội chợ, triển lãm trong năm 2026, cũng như kế hoạch tổ chức “Tuần hàng Việt Nam tại Moskva” vào tháng 7/2026.

Song song đó, thương vụ cũng hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tìm kiếm đối tác, kết nối giao thương, từ các doanh nghiệp lớn đến các công ty vừa và nhỏ. Các cuộc làm việc với Trung tâm Xuất khẩu Moskva, các doanh nghiệp như Frussia, Foodzone, Chaika… cho thấy nỗ lực mở rộng kênh nhập khẩu hàng Việt Nam vào Liên bang Nga.

Ở cấp độ cao hơn, các hoạt động làm việc với các tập đoàn lớn của Nga trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp như Novatek, Zarubezhneft, Rosatom… không chỉ mang ý nghĩa hợp tác đầu tư mà còn tạo nền tảng cho quan hệ kinh tế song phương bền vững hơn.

Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả những hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ được những vướng mắc trong xuất nhập khẩu hiện nay, Thương vụ cũng đưa ra một loạt khuyến nghị.

Với các bộ, ngành, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục tháo gỡ khó khăn về thanh toán song phương, nghiên cứu mở rộng sử dụng thẻ Mir (hệ thống thanh toán quốc gia của Liên bang Nga) tại Việt Nam và thẻ thanh toán Việt Nam tại Liên bang Nga, qua đó thúc đẩy du lịch và xuất khẩu tại chỗ.

Đồng thời, cần thúc đẩy đàm phán với Liên minh Kinh tế Á - Âu nhằm bãi bỏ các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng dệt may, giày dép là những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Bên cạnh đó, có những chính sách khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam đầu tư trực tiếp tại Liên bang Nga, tận dụng ưu đãi từ hiệp định thương mại tự do để sản xuất và tiêu thụ tại chỗ, thay vì chỉ xuất khẩu. Cách tiếp cận này mang tính dài hạn, giúp giảm phụ thuộc vào chi phí logistics.

Với doanh nghiệp, thương vụ cũng khuyến nghị, thận trọng hơn. Tình hình xung đột Liên bang Nga - Ukraine còn nhiều bất định, rủi ro thị trường tăng cao. Việc kiểm tra đối tác, rà soát hợp đồng, chủ động cập nhật thông tin thị trường không còn là khuyến cáo, mà là yêu cầu bắt buộc.

2 tháng đầu năm 2026, thương mại Việt Nam - Liên bang Nga có xu hướng giảm. Vận tải vẫn được xem là một trong những trở ngại hàng đầu đối với doanh nghiệp hai bên.