Từ gánh hàng truyền thống đến “cửa hàng số”

Trong nhiều năm, hình ảnh người bán hàng tại các tỉnh vùng cao đang gắn liền với những phiên chợ quê, những sạp hàng nhỏ lẻ hay những chuyến xe chở nông sản đi tiêu thụ theo mùa vụ. Cách bán hàng chủ yếu dựa vào mối quen, thương lái và sự may rủi của thị trường. Nhưng vài năm trở lại đây, đặc biệt từ khi thương mại điện tử len sâu vào đời sống, người bán hàng vùng cao cũng dần bắt nhịp bước lên “sàn số”.

Sự thay đổi này đến từ nhận thức mới về thị trường. Khi khoảng cách địa lý dần bị xóa nhòa bởi công nghệ, một hộ sản xuất nhỏ ở miền núi hay một hợp tác xã ở vùng sâu cũng có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng ở đô thị, thậm chí xuất khẩu xuyên biên giới.

Chị Lục Thị Mỹ, Chủ tịch Hợp tác xã Cốm tươi Thơm Thương (tỉnh Tuyên Quang) chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương rằng, trước đây, sản phẩm cốm của hợp tác xã chủ yếu tiêu thụ qua các mối quen hoặc bán tại chợ địa phương. “Có những vụ, sản phẩm làm ra rất nhiều nhưng tiêu thụ chậm, giá cả bấp bênh. Chúng tôi gần như không chủ động được đầu ra”, bà nói.

Bước ngoặt đến khi hợp tác xã bắt đầu đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử. Ban đầu, việc này không hề dễ dàng, từ chụp ảnh sản phẩm, viết mô tả, đóng gói theo tiêu chuẩn, đến xử lý đơn hàng và vận chuyển đều là những khái niệm mới. “Chúng tôi phải học từng chút một, từ cách đặt tên sản phẩm sao cho hấp dẫn, đến cách trả lời khách hàng qua tin nhắn. Nhưng khi đã quen, hiệu quả mang lại rất rõ rệt”, chị Mỹ cho biết.

Không chỉ giúp mở rộng thị trường, thương mại điện tử còn buộc các hợp tác xã phải thay đổi tư duy sản xuất. Sản phẩm không còn chỉ cần “ngon” mà phải “đẹp”, “chuẩn” và “truy xuất được nguồn gốc”. Đây là bước chuyển quan trọng, giúp nâng cao giá trị nông sản vùng cao.

Tại Sơn La, anh A Tủa, thành viên Hợp tác xã Kiên Cường Phiêng Khoài, cũng có trải nghiệm tương tự. Thành viên của hợp tác xã đều là người dân tộc thiểu số, trước đây chủ yếu bán nông sản qua thương lái, giá cả phụ thuộc hoàn toàn vào người mua. “Có năm được mùa nhưng lại mất giá, công sức bỏ ra nhiều mà thu nhập không ổn định”, anh kể.

Khi tham gia vào hợp tác xã và được hỗ trợ đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, anh A Tủa nhận ra sự khác biệt. “Mình biết được sản phẩm của mình bán đi đâu, ai mua, giá bao nhiêu. Quan trọng hơn là mình được học cách làm sản phẩm sạch, đóng gói đẹp, có thương hiệu”, anh nói.

Người bán hàng trở thành “nhà kinh doanh số”

Ở giai đoạn trước, việc tham gia thương mại điện tử chỉ đơn thuần là “đưa sản phẩm lên sàn”, tuy nhiên hiện nay, nhiều nhà bán hàng vùng cao đã biết cách vận hành gian hàng như một doanh nghiệp thực thụ. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, anh Nguyễn Trường Sơn, thành viên Hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao BK Foods (tỉnh Thái Nguyên) cho biết, sự thay đổi lớn nhất không nằm ở công cụ, mà ở tư duy kinh doanh. “Trước đây, chúng tôi sản xuất cái mình có. Bây giờ, chúng tôi sản xuất cái thị trường cần”, anh Sơn nói.

Thông qua dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, hợp tác xã có thể theo dõi xu hướng tiêu dùng, đánh giá phản hồi của khách hàng và điều chỉnh sản phẩm cho phù hợp. Ví dụ, chỉ cần thay đổi quy cách đóng gói nhỏ gọn hơn, phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng đô thị, doanh số có thể tăng đáng kể. “Khách hàng trên sàn rất quan tâm đến trải nghiệm. Họ không chỉ mua sản phẩm, mà còn mua sự tin tưởng. Vì vậy, từ chất lượng, bao bì đến dịch vụ chăm sóc khách hàng đều phải chuyên nghiệp”, anh Sơn chia sẻ.

Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư vào nhân lực, công nghệ và quy trình. Nhiều nơi đã bắt đầu có bộ phận chuyên trách về thương mại điện tử, từ quản lý gian hàng, chạy quảng cáo đến xử lý logistics. Tuy nhiên, hạ tầng logistics ở nhiều vùng còn hạn chế, chi phí vận chuyển cao, thời gian giao hàng dài. Bên cạnh đó, năng lực số của người dân, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa vẫn là rào cản lớn. Anh A Tủa thẳng thắn: “Không phải ai cũng có thể làm ngay được. Có người không biết dùng điện thoại thông minh, không quen với việc bán hàng online. Nhưng nếu có người hướng dẫn, dần dần ai cũng có thể làm được”.

Còn với chị Lục Thị Mỹ, vai trò của các chương trình hỗ trợ là rất quan trọng. “Chúng tôi cần được đào tạo bài bản hơn về kỹ năng bán hàng online, xây dựng thương hiệu và đặc biệt là kết nối với các đơn vị vận chuyển để giảm chi phí”, bà đề xuất.

Dù còn nhiều khó khăn, nhưng với sự hỗ trợ từ các hội nghị tập huấn kỹ năng cho thương mại điện tử do Bộ Công Thương tổ chức, cùng sự đồng hành của chính quyền địa phương, các doanh nghiệp, hợp tác xã đang dần bắt nhịp với thương mại điện tử. Từ những người bán hàng nhỏ lẻ, các hợp tác xã và doanh nghiệp vùng cao đang từng bước trở thành những “nhà kinh doanh số”, chủ động hơn trong chuỗi giá trị và có khả năng cạnh tranh trên thị trường rộng lớn.

Quan trọng hơn, sự thay đổi này còn góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Khi người dân biết cách làm ra sản phẩm chất lượng, bán hàng hiệu quả và xây dựng thương hiệu, giá trị của nông sản địa phương sẽ được nâng cao, đời sống người dân được cải thiện.