Thay đổi để thích nghi

Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm 2025 đạt 4,07 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ năm trước. Hiện 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất của thủy sản Việt Nam lần lượt là Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản chiếm lần lượt 20%, 16% và 15% thị phần. Tôm và cá tra tiếp tục là các mặt hàng xuất khẩu thủy sản chủ lực của Việt Nam.

Dù xuất khẩu tăng trưởng tốt nhưng thủy sản Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức khi các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và yêu cầu về phát triển bền vững. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước và dịch bệnh, đặc biệt là bệnh phát sáng trên tôm, gây ảnh hưởng lớn về sản lượng và chất lượng.

Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam

Đồng thời, thủy sản Việt Nam chịu sự cạnh tranh gay gắt đối với các nước cung cấp thủy sản khác như Ấn Độ, Ecuador và Indonesia.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký VASEP, ngành thuỷ sản hội nhập khá sớm, hiện đang xuất khẩu đến 170 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới.

Cũng theo đại diện VASEP, năm 2025 ngành thủy sản có khả năng đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 11 tỷ USD. Trong đó, ngành tôm dự kiến tiếp tục dẫn đầu với kim ngạch có thể vượt 4 tỷ USD, nhờ vào sự cải tiến công nghệ nuôi trồng và chiến lược mở rộng thị trường mới.

Tuy nhiên những diễn biến mới trên thị trường hiện nay có thể khiến dự báo về ngành đưa ra từ đầu năm có xu hướng bị đảo chiều. Và để đảm bảo vị trí cũng như tăng trưởng ổn định của ngành, việc triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường là cấp thiết.

Mở rộng sang thị trường ngách

Không chỉ riêng thủy sản, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam gặp khó khăn trong tiêu thụ bởi biến động trong chính sách thương mại của các nước lớn. Trước hiện trạng đó, đại diện cho doanh nghiệp ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam mong muốn được tiếp tục được đồng hành với Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương thực hiện các chương trình ngoại giao kinh tế trong những năm tiếp theo. Đồng thời mong tiếp tục nhận được sự hỗ trợ đồng hành của Đại sứ, Thương vụ Việt Nam tại 5 thị trường lớn ngành đang triển khai các hoạt động về mở rộng và duy trì thị trường, gồm: Mỹ, châu Âu và Tây Ban Nha, Trung Quốc, Nhật Bản, Úc và Singapore.

Ngành thủy sản phấn đấu đạt 11 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu năm 2025. Ảnh minh họa

Ông Nguyễn Hoài Nam cũng thông tin, kết quả chống trợ cấp đối với tôm nước ấm Hoa Kỳ tiến hành điều tra đối với 4 quốc gia, Indonesia có cái kết quả cao hơn Việt Nam. Do đó, có khả năng Indonesia sẽ điều chỉnh tăng thị phần tại Nhật Bản để hay thế cho phần giảm tại thị trường Mỹ.

“Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương và các cơ quan đại diện nước ngoài tại Nhật Bản hỗ trợ hiệp hội đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm nhằm tăng sức cạnh tranh, giữ vững thị phần mặt hàng tôm của Việt Nam với giá trị gia tăng cao đang có tại thị trường này”, ông Nguyễn Hoài Nam đề nghị.

Với Hàn Quốc, đại diện VASEP cho biết, thị trường này đang cấp cho Việt Nam hạn ngạch 15.000 tấn tôm nước ấm được hưởng thuế suất 0%, ngoài sản lượng này phải đấu thầu với mức thuế cao. “Hiện nay doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu gấp 4-5 lần sản lượng theo hạn ngạch quy định trong Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Hàn Quốc”, ông Nguyễn Hoài Nam nói.

Ông cũng đồng thời bày tỏ, các cơ quan chức năng đàm phán để xóa bỏ hạn ngạch nhằm giúp ngành thủy sản giữ vững đồng thời mở rộng thị phần xuất khẩu mặt hàng tôm nói riêng, mặt hàng thủy sản nói chung sang Hàn Quốc.

Ở khu vực ASEAN, thế mạnh về nông sản đang đước các nước thúc đẩy phát triển, trong đó thủy sản giữ một vai trò quan trọng, đại diện cho các doanh nghiệp trong ngành, VASEP đề nghị tổ chức ngày thủy sản Việt Nam tại ASEAN với tên “Việt Nam Seafood”. Mô hình này đã được Thái Lan, Hàn Quốc tổ chức rất thành công. “Chúng tôi mong muốn các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng như các cơ quan chức năng trong nước phối hợp và hỗ trợ hiệp hội tổ chức hoạt động này”, ông Nguyễn Hoài Nam nói.

Tại khu vực Trung Đông với sản phẩm Halal hiện đang được các cơ quan chức năng quan tâm, đẩy mạnh các hoạt động mở rộng thị trường, doanh nghiệp thủy sản có nguyện vọng đồng hành, tuy nhiên phải có hoạt động cụ thể. “Chúng tôi đã báo cáo với Bộ Ngoại giao thông qua chương trình ngoại giao kinh tế đề xuất tổ chức 2 sự kiện có thể là kết nối B2B hoặc hội chợ triển lãm ở khu vực Trung Đông tại Dubai và Ả rập Xê út nhằm tìm hiểu và thâm nhập thị trường tiềm năng này”, đại diện VASEP cho biết.