Nút thắt thượng nguồn và yêu cầu phải thay đổi

Theo ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, từ năm 2019 đến nay, ngành dệt may liên tục đối mặt với những bất ổn, như: Dịch bệnh, thiên tai, những thay đổi chính sách thương mại và gần đây nhất là xung đột Trung Đông khiến đơn hàng có nguy cơ bị chậm lại, chuỗi cung ứng bị ách tắc. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại dệt may vẫn duy trì được tăng trưởng. Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) 2 tháng đầu năm 2026 ngành dệt may vẫn xếp vào nhóm đạt kim ngạch xuất khẩu trên 5 tỷ USD.

Ông Vũ Đức Giang cũng cho rằng, kết quả này không chỉ đến từ năng lực của doanh nghiệp mà còn từ những điều chỉnh chính sách kịp thời của Đảng và Chính phủ, giúp ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện môi trường đầu tư và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Tuy nhiên, nhìn nhận trên góc độ toàn ngành, sự tăng trưởng ấy vẫn chưa thực sự “chắc chân”. Điểm nghẽn lớn nhất của ngành nằm ở khâu thượng nguồn dù rất cấp thiết nhưng vẫn chưa được giải quyết. Phần lớn vải, sợi, phụ kiện vẫn phải nhập khẩu, khiến doanh nghiệp bị động cả về giá thành lẫn tiến độ, đồng thời gặp khó trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ của các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới. Riêng vải, năm 2025 ngành đã phải bỏ ra tới 17 tỷ USD để nhập khẩu.

Nguyên nhân cũng đã được các chuyên gia chỉ ra bởi khâu nhuộm, hoàn tất đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ cao và hệ thống xử lý môi trường nghiêm ngặt. Không ít địa phương vẫn dè dặt khi tiếp nhận các dự án loại này, khiến chuỗi sản xuất trong nước bị “đứt đoạn” ngay từ khâu nền tảng.

Bà Trần Thu Hương, đại diện Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, thẳng thắn nhìn nhận: “Phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là khâu nhuộm, hoàn tất, không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành dệt may mà còn là điều kiện tiên quyết để tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới”.

Chính vì vậy, việc hoàn thiện chính sách cho công nghiệp hỗ trợ ngày một cấp thiết nếu Việt Nam muốn giữ vững vị thế xuất khẩu dệt may.

Từng bước hoàn thiện chính sách

Nhìn vào bức tranh chính sách, có thể thấy Bộ Công Thương đã nỗ lực hoàn thiện và vừa giải quyết bài toán trước mắt bằng các ưu đãi cụ thể, vừa xây nền tảng dài hạn bằng chiến lược và thể chế.

Một trong những điểm đáng chú ý là chính sách thuế theo Nghị định số 205/2025/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 111/2015/NĐ-CP ngày 03 tháng 11 năm 2015 của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ, áp dụng cho các dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên, trong đó có dệt may. Với mức thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm, miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo, đây là ưu đãi đủ mạnh để thu hút đầu tư vào những lĩnh vực vốn “khó nhằn” như nhuộm, hoàn tất.

Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ theo Quyết định số 68/QĐ-TTg ngày 18 tháng 1 năm 2017 đã cho thấy hiệu quả thực tế, khi hỗ trợ hàng nghìn lượt doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp không chỉ sản xuất được, mà còn “đứng vững” trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với đó, Bộ Công Thương đang xây dựng chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035, với kỳ vọng kế thừa và nâng cấp các kết quả đã đạt được. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là công cụ chính sách dài hạn, giúp duy trì tính liên tục.

Ở tầm chiến lược, Quyết định số 1643/QĐ-TTG phê duyệt Chiến lược phát triển ngành dệt may và da giày đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035 đã xác định rõ mục tiêu thúc đẩy sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, phát triển các tổ hợp dệt, nhuộm, hoàn tất quy mô lớn, ưu tiên công nghệ tiên tiến và đảm bảo tiêu chuẩn môi trường.

Đáng chú ý, định hướng này gắn với không gian cụ thể: Ninh Bình, Hưng Yên ở phía Bắc; Thanh Hóa, Nghệ An, Thành phố Huế ở miền Trung; Tây Ninh ở phía Nam. Những địa bàn này được kỳ vọng trở thành “cứ điểm” cho công nghiệp hỗ trợ dệt may trong thời gian tới.

Bà Trần Thu Hương nhấn mạnh thêm: “Việc xây dựng các khu công nghiệp chuyên ngành, tổ hợp dệt may khép kín là giải pháp then chốt để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu”.

Cùng với đó, Bộ Công Thương cũng đang triển khai hàng loạt nhiệm vụ mang tính nền tảng như xây dựng Luật Phát triển công nghiệp trọng điểm, hoàn thiện bộ tiêu chí nội địa hóa, nghiên cứu điều chỉnh chính sách thuế, phí theo hướng khuyến khích sản xuất trong nước.

Có thể thấy, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, phát triển khâu thượng nguồn cho ngành dệt may đã có, đang được thực thi và tiếp tục hoàn thiện. Vấn đề còn lại nằm ở khâu thực thi khi địa phương có sẵn sàng “mở cửa” cho các dự án nhuộm công nghệ cao hay không, doanh nghiệp có đủ năng lực để nắm bắt cơ hội hay không.

Nếu những mắt xích này được nối lại, bài toán thượng nguồn của dệt may Việt Nam có thể sẽ không còn là “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm qua, mà trở thành nền tảng cho một giai đoạn phát triển sâu và bền vững hơn.

2 tháng đầu năm 2026, dù đối mặt với nhiều ảnh hưởng từ xung đột tai khu vực Trung Đông, ngành dệt may Việt Nam vẫn xếp trong nhóm ngành hàng có kim ngạch xuất khẩu cao, với 5,7 tỷ USD, tăng nhẹ 1,2% so với cùng kỳ năm 2025.