Từ cửa khẩu đến hành lang giao thương khu vực

Quan hệ giao thương với Campuchia qua Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh được tỉnh Gia Lai xác định là một trong những hướng mở rộng thị trường, kết nối chuỗi cung ứng và khai thác lợi thế vị trí địa kinh tế của tỉnh.

Nằm trên tuyến kết nối với tỉnh Ratanakiri của Campuchia, Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh có vai trò quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu, vận chuyển hàng hóa và giao lưu kinh tế giữa hai bên. Vị trí này cũng tạo điều kiện để Gia Lai tăng cường liên kết với các cửa khẩu quốc tế khác trong khu vực như Bờ Y, Bu Prăng, Hoa Lư, Mộc Bài, từng bước hình thành mạng lưới giao thương xuyên biên giới.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Dương Minh Đức, Giám đốc Sở Công Thương Gia Lai cho rằng cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Gia Lai và Campuchia có tính bổ sung tương đối rõ. Gia Lai xuất khẩu sang thị trường Campuchia các mặt hàng như con giống, hàng tiêu dùng, vật tư nông nghiệp và năng lượng điện; trong khi nhập khẩu hạt điều, mì lát, cao su cùng một số loại nông sản thô.

Sự bổ trợ về nguồn hàng tạo nền tảng để doanh nghiệp hai bên mở rộng hợp tác, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, chế biến và phân phối hàng hóa. Tuy nhiên, để lợi thế này chuyển hóa thành giá trị thương mại lớn hơn, hoạt động giao thương cần được tổ chức theo hướng ổn định, chuyên nghiệp và gắn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Thời gian qua, Sở Công Thương đã phối hợp với các ngành, địa phương của tỉnh và tỉnh Ratanakiri triển khai nhiều hoạt động xúc tiến thương mại. Các chương trình phiên chợ biên giới thường niên, hội nghị giao thương, xúc tiến xuất khẩu, hội chợ thương mại vùng biên giới và các đoàn công tác kết nối doanh nghiệp đã góp phần duy trì quan hệ thương mại, mở rộng cơ hội tìm kiếm đối tác.

Các hoạt động này cũng hướng đến việc kết nối doanh nghiệp khu vực Tây Nguyên với Nam Lào và Đông Bắc Campuchia, qua đó mở rộng không gian tiêu thụ hàng hóa, nhất là các sản phẩm nông nghiệp có thế mạnh của Gia Lai.

Dù vậy, quy mô thương mại biên giới hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Giám đốc Sở Công Thương Dương Minh Đức cho biết số lượng doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu qua cửa khẩu còn hạn chế, chủng loại hàng hóa chưa đa dạng. Một bộ phận doanh nghiệp chưa xây dựng chiến lược khai thác thị trường Campuchia dài hạn, trong đó có hoạt động quảng bá thương hiệu và phát triển hệ thống phân phối.

Từ góc độ đầu tư, ông Nguyễn Như Trình, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, nhận định các dự án tại khu vực Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh phần lớn có quy mô nhỏ, tập trung vào sản xuất, chế biến nông - lâm sản và dịch vụ thương mại. Nhiều sản phẩm mới dừng ở khâu sơ chế, giá trị gia tăng chưa cao và chủ yếu phục vụ thị trường nội địa.

Bên cạnh đó, dân cư thưa thớt ở khu vực biên giới hai bên cũng ảnh hưởng đến sức mua và quy mô hoạt động tại các chợ biên giới. Đây là những yếu tố cần được tính toán trong quá trình xây dựng chính sách phát triển thương mại, thu hút đầu tư và tổ chức các hoạt động giao thương.

Tạo động lực mới từ hạ tầng và chuỗi cung ứng

Gia Lai sở hữu nguồn hàng nông - lâm - thủy sản phong phú, trong đó có nhiều sản phẩm có khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu như cà phê, cao su, hồ tiêu, mì, điều, chuối, sầu riêng và chanh dây. Nếu được tổ chức sản xuất, chế biến và phân phối phù hợp, những nhóm hàng này có thể đáp ứng đa dạng nhu cầu tiêu dùng, nguyên liệu và sản xuất tại Campuchia.

Lợi thế về nguồn cung cũng mở ra cơ hội hình thành các chuỗi hàng hóa có sự liên kết giữa vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, doanh nghiệp logistics và hệ thống phân phối. Đối với thị trường Campuchia, việc phát triển các chuỗi cung ứng ổn định có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao khả năng cạnh tranh, giảm chi phí giao dịch và duy trì quan hệ thương mại lâu dài.

Hiện Gia Lai có 14 doanh nghiệp tham gia giao thương với thị trường Campuchia, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu bình quân hơn 815 triệu USD/năm. Ngoài hoạt động thương mại, ở lĩnh vực đầu tư có 15 doanh nghiệp đang triển khai 19 dự án đầu tư tại Campuchia, với tổng vốn đăng ký trên 913 triệu USD. Những con số này cho thấy quan hệ kinh tế giữa Gia Lai và Campuchia không chỉ dừng ở trao đổi hàng hóa mà còn có sự hiện diện của dòng vốn đầu tư. Đây là cơ sở để tỉnh tiếp tục thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực sản xuất, chế biến, thương mại và dịch vụ xuyên biên giới.

Theo Kế hoạch số 94/KH-UBND về đẩy mạnh phát triển thương mại biên giới, xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Campuchia đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại của doanh nghiệp Gia Lai với Campuchia đạt 300 triệu USD; kim ngạch xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh đạt 500 triệu USD.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, ngành Công Thương xác định việc cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm đối tác và tăng cường xúc tiến thương mại tại các tỉnh Đông Bắc Campuchia là những nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với đó, chuyển đổi số được xem là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng và mở rộng kênh giao dịch.

Ngành Công Thương cũng định hướng nâng cấp sàn thương mại điện tử vietlaocam.vn, tạo thêm kênh kết nối giữa doanh nghiệp với đối tác trong khu vực. Việc kết hợp xúc tiến thương mại trực tiếp với nền tảng số có thể giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, từng bước nâng cao năng lực tiếp cận thị trường.

Ở khu vực cửa khẩu, đầu tư hạ tầng và cải cách thủ tục hành chính là những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực thông quan. Tỉnh đang từng bước bổ sung hạ tầng phục vụ sản xuất, thương mại và dịch vụ tại Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh.

Một trong những động thái đáng chú ý là việc UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư Dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp Khu kinh tế cửa khẩu Lệ Thanh. Dự án được triển khai tại xã Ia Dom, có quy mô sử dụng đất 217,93 ha, tổng vốn đầu tư 2.249 tỷ đồng, tương đương hơn 86 triệu USD. Trong đó, vốn góp của nhà đầu tư hơn 337 tỷ đồng, chiếm 15% tổng vốn đầu tư; vốn huy động gần 1.912 tỷ đồng.

Theo kế hoạch, dự án thực hiện từ quý II/2027 đến quý I/2032. Sau khi hoàn thành, khu công nghiệp được kỳ vọng tạo thêm mặt bằng sản xuất, kinh doanh, góp phần thu hút các dự án chế biến, dịch vụ và hoạt động liên quan đến thương mại biên giới. UBND tỉnh cũng yêu cầu nhà đầu tư bố trí diện tích phù hợp cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời dành quỹ đất dịch vụ công cộng phục vụ người lao động.

Thương mại biên giới Gia Lai không chỉ hướng đến gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu mà còn đặt mục tiêu nâng cao chất lượng hàng hóa, mở rộng liên kết doanh nghiệp và phát triển các chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng cao. Đây là cơ sở để Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh phát huy tốt hơn vai trò kết nối kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Gia Lai với Campuchia và khu vực ASEAN.