Nguồn cung cơ bản ổn định nhưng áp lực chi phí gia tăng

Thị trường phân bón trong quý I/2026 vận hành trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, đặc biệt là tác động từ xung đột địa chính trị và biến động giá năng lượng. Theo đánh giá của đại diện Hiệp hội Phân bón Việt Nam tại cuộc họp Tổ điều hành thị trường trong nước thường kỳ quý I/2026 diễn ra mới đây, các doanh nghiệp trong ngành đã nỗ lực duy trì sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Thông qua các cuộc làm việc với khoảng 24 doanh nghiệp sản xuất lớn, Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, hiện nguồn nguyên liệu cơ bản vẫn được bảo đảm, giúp các nhà máy duy trì hoạt động ổn định. Đây là yếu tố quan trọng giúp thị trường không rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung như lo ngại trước đó.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn thuận lợi khi hiện nay, giá xăng dầu, chi phí vận chuyển và các khâu trung gian tăng cao đã tạo áp lực đáng kể lên giá thành sản phẩm. Dù các doanh nghiệp đã cố gắng tiết giảm chi phí, mức giá phân bón đến tay người nông dân vẫn có xu hướng tăng.

Đại diện Hiệp hội cho biết, các doanh nghiệp sản xuất đã chủ động điều tiết giá theo hướng tăng ở mức độ vừa phải, đồng thời tăng cường phối hợp để ổn định thị trường. Một số doanh nghiệp lớn cũng được khuyến khích chia sẻ nguồn nguyên liệu với các đơn vị nhỏ nhằm duy trì chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, vai trò điều phối của cơ quan quản lý nhà nước và sự liên kết trong ngành được xem là yếu tố then chốt giúp thị trường giữ được sự ổn định tương đối trong quý đầu năm.

Bổ sung thêm góc nhìn từ doanh nghiệp, đại diện Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau cho biết thị trường phân bón Việt Nam hiện vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố nhập khẩu, đặc biệt đối với một số chủng loại như kali.

Theo đó, khi giá phân bón thế giới tăng cao, chi phí nhập khẩu lập tức bị đẩy lên, kéo theo áp lực tăng giá trong nước. Bên cạnh đó, biến động giá khí - đầu vào quan trọng trong sản xuất phân đạm cũng khiến giá thành sản xuất trong nước chịu tác động.

Tuy nhiên, một điểm tích cực được doanh nghiệp nhấn mạnh là nguồn cung trong nước hiện không thiếu. Với hệ thống nhà máy hiện hữu, đặc biệt là các nhà máy sản xuất đạm quy mô lớn, Việt Nam có thể cơ bản đáp ứng nhu cầu đối với một số dòng sản phẩm chủ lực.

“Trong ngắn hạn, nguồn cung phân bón trong nước vẫn được đảm bảo, không xảy ra tình trạng thiếu hàng”, đại diện doanh nghiệp cho biết.

Dù vậy, rủi ro vẫn hiện hữu ở trung và dài hạn. Khi giá thế giới tăng cao, một số doanh nghiệp nhỏ có xu hướng gom hàng để sản xuất hoặc đầu cơ, có thể gây biến động cục bộ trên thị trường nếu không được kiểm soát kịp thời.

Đáng chú ý, hoạt động xuất khẩu cũng tạo áp lực lên nguồn cung nội địa. Trong bối cảnh giá quốc tế hấp dẫn, doanh nghiệp có thể ưu tiên xuất khẩu sang các thị trường lân cận, làm giảm lượng hàng lưu thông trong nước.

“Cần kiểm soát hợp lý lượng hàng xuất khẩu và nhập khẩu để đảm bảo cân đối cung – cầu trong nước”, đại diện doanh nghiệp kiến nghị.

Cần giải pháp đồng bộ để ổn định thị trường

Một đặc điểm đáng lưu ý của thị trường phân bón là sự phụ thuộc lớn vào yếu tố mùa vụ. Theo đại diện doanh nghiệp, trong quý I - thời điểm nhu cầu chưa ở mức cao, thị trường vẫn giữ được sự ổn định tương đối.

Tuy nhiên, từ cuối tháng 4 trở đi, khi bước vào các vụ sản xuất chính tại nhiều khu vực như miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, nhu cầu phân bón sẽ tăng mạnh. Đây sẽ là giai đoạn thị trường chịu áp lực lớn hơn về cả giá và nguồn cung.

Trong bối cảnh đó, nếu các yếu tố bất lợi từ bên ngoài như chiến sự, giá năng lượng hay gián đoạn logistics tiếp tục kéo dài, nguy cơ tăng giá phân bón trong nước là khó tránh khỏi.

Đại diện Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhận định, nếu tình hình quốc tế không sớm ổn định, thị trường phân bón trong nước sẽ chịu tác động rõ nét hơn trong các quý tiếp theo, đặc biệt là về giá cả.

Trước những thách thức đặt ra, các doanh nghiệp và hiệp hội đều cho rằng cần có giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Trước hết, cần tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất, đặc biệt là đảm bảo nguồn cung nguyên liệu đầu vào với chi phí hợp lý. Đồng thời, tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp trong ngành để chia sẻ nguồn lực, hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát thị trường cần được thực hiện chặt chẽ hơn, nhất là đối với các hành vi đầu cơ, gom hàng hoặc xuất khẩu không hợp lý gây mất cân đối cung – cầu trong nước.

Một vấn đề khác được đặt ra là cần nâng cao tính chủ động của ngành phân bón, từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu. Đây là bài toán dài hạn, đòi hỏi chiến lược phát triển bền vững và đầu tư bài bản.

Ngoài ra, công tác thông tin, truyền thông cũng cần được đẩy mạnh nhằm giúp người dân và doanh nghiệp hiểu rõ diễn biến thị trường, tránh tâm lý đầu cơ hoặc tích trữ gây bất ổn.

Việc duy trì sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để giữ ổn định thị trường, đảm bảo nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.