Định hình 6 nhóm ngành nghề, phát triển theo chuỗi giá trị gắn du lịch nông thôn

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định về phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề theo hướng bền vững, với nhiều quy định mới về phân loại, công nhận, bảo tồn nghề truyền thống, cùng các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng bản đồ số làng nghề Việt Nam.

Dự thảo Nghị định quy định toàn diện các nội dung liên quan đến phát triển ngành nghề nông thôn, từ phân loại, tổ chức sản xuất đến công nhận, quản lý và thu hồi danh hiệu làng nghề; đồng thời đặt trọng tâm vào bảo tồn nghề truyền thống, tôn vinh nghệ nhân và thúc đẩy truyền nghề cho thế hệ kế cận.

Đối tượng áp dụng bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình trực tiếp sản xuất kinh doanh; các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ hỗ trợ; cùng cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan.

Theo dự thảo, ngành nghề nông thôn được chia thành 6 nhóm chính, gồm: chế biến nông, lâm, thủy sản; sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm sáng tạo; sản phẩm gia dụng, tiêu dùng; làm vườn, sinh vật cảnh và sản phẩm sinh thái; sản xuất muối; và các dịch vụ phục vụ phát triển ngành nghề nông thôn.

Hoạt động phát triển được định hướng theo chuỗi giá trị, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả sản xuất. Dự thảo khuyến khích hình thành các tổ chức trung tâm chuỗi để điều phối nguồn nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm. Không gian làng nghề được tổ chức hài hòa giữa sản xuất, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời gắn với phát triển du lịch nông thôn.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo không khuyến khích di dời cơ học, đồng loạt các cơ sở sản xuất, mà yêu cầu việc di dời phải căn cứ vào đặc thù ngành nghề, mức độ tác động môi trường và yêu cầu bảo tồn.

Về tiêu chí, nghề truyền thống phải có lịch sử hình thành từ 50 năm trở lên, mang giá trị văn hóa, lịch sử đặc trưng. Làng nghề cần có tối thiểu 20% số hộ tham gia hoặc đóng góp ít nhất 50% giá trị sản xuất của cộng đồng, hoạt động ổn định từ 2 năm và đáp ứng các yêu cầu về môi trường. Đồng thời, phải có tổ chức đại diện hoặc hình thức liên kết sản xuất phù hợp.

Đối với làng nghề trong khu vực đô thị, dự thảo bổ sung các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, kiểm soát tiếng ồn và phù hợp quy hoạch. Không gian làng nghề cũng cần được tổ chức để kết hợp trưng bày, giới thiệu sản phẩm và phát triển du lịch. Làng nghề truyền thống phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí của làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống được công nhận.

Tăng hỗ trợ đổi mới sáng tạo, số hóa và tôn vinh nghệ nhân làng nghề

Dự thảo đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nghệ nhân - lực lượng nòng cốt trong bảo tồn tri thức nghề. Cá nhân được xét tặng danh hiệu Nghệ nhân khi có tối thiểu 10 năm kinh nghiệm, tay nghề cao, có sáng tạo và đóng góp trong truyền dạy. Việc công nhận do UBND cấp tỉnh thực hiện trên cơ sở hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể.

Về chính sách hỗ trợ, dự thảo tập trung vào đổi mới sáng tạo, phát triển vùng nguyên liệu bản địa, chuyển đổi số và xử lý môi trường làng nghề. Mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước không quá 70% tổng chi phí hợp lệ của dự án.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất xây dựng Chương trình phát triển thương hiệu quốc gia cho sản phẩm ngành nghề nông thôn và Bản đồ số làng nghề Việt Nam, nhằm phục vụ quảng bá, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường trong và ngoài nước.

Các hoạt động thiết kế, sáng tạo và phát triển sản phẩm được hỗ trợ mạnh, với mức tối đa 300 triệu đồng/bộ sản phẩm; hỗ trợ toàn bộ chi phí đăng ký sở hữu trí tuệ trong nước và tối đa 50% tại nước ngoài. Ngoài ra, Nhà nước hỗ trợ chi phí chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế lần đầu và ứng dụng vật liệu mới, vật liệu tái chế với mức tối đa 1 tỷ đồng/dự án.

Đối với các làng nghề đã được công nhận theo Nghị định 52/2018/NĐ-CP, dự thảo cho phép tiếp tục duy trì danh hiệu và hưởng chính sách hiện hành. Trong vòng 24 tháng kể từ khi Nghị định mới có hiệu lực, các làng nghề phải cập nhật dữ liệu lên Bản đồ số làng nghề Việt Nam, đồng thời hoàn thiện phương án bảo vệ môi trường và lộ trình chuyển đổi xanh.

Các hồ sơ đề nghị công nhận chưa được phê duyệt trước thời điểm Nghị định có hiệu lực sẽ được xem xét theo quy định mới.

Hiện cả nước có 5.400 làng nghề, trong đó 2.000 làng nghề truyền thống, 57 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống.