Khi sản phẩm không còn bán bằng “niềm tin cá nhân”

Trong nhiều năm, không ít sản phẩm của các hộ sản xuất nhỏ lẻ tồn tại và phát triển dựa trên một kênh phân phối truyền thống quen thuộc, người quen giới thiệu cho người quen. Chất lượng được đảm bảo bằng uy tín cá nhân, đầu ra được duy trì bằng mối quan hệ làng xã, bạn bè, khách quen lâu năm. Cách làm ấy từng phù hợp trong bối cảnh thị trường còn nhỏ, yêu cầu chưa cao, hệ thống bán lẻ hiện đại chưa phủ rộng.

Tuy nhiên, khi hàng hóa bước ra khỏi “vòng an toàn” đó để tiếp cận các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại hay sàn thương mại điện tử, mọi lợi thế cũ lập tức trở nên mong manh. Sản phẩm không còn được đánh giá bằng lời truyền miệng, mà phải cạnh tranh trực diện bằng hình thức, thông tin, tiêu chuẩn và tính pháp lý.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông sản Phú Lương (tỉnh Thái Nguyên) chia sẻ: “Trước đây bán cho người quen thì chỉ cần chè ngon, mỳ gạo ngon, sạch là đủ. Nhưng khi mang sản phẩm đi chào siêu thị, họ không hỏi nhiều về câu chuyện làng nghề, mà hỏi hồ sơ, hạn sử dụng, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc”. Sự khác biệt ấy buộc người làm OCOP như ông Viện phải nhìn lại toàn bộ cách tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường.

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất của các chủ thể OCOP nhỏ lẻ không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở bao bì và tính chuẩn hóa. Nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao nhưng vẫn loay hoay ở các kênh bán truyền thống, bởi hình thức đóng gói sơ sài, thông tin trên nhãn chưa đầy đủ, thiết kế thiếu tính nhận diện, thậm chí còn vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa.

Thông tin với phóng viên Báo Công Thương, chị Trần Minh Ngọc, đại diện siêu thị bán lẻ Đồng Xanh tại phường Nghĩa Đô, Hà Nội, cửa hàng không thể nhập sản phẩm chỉ vì nó ngon. “Mọi sản phẩm phải có hồ sơ pháp lý rõ ràng, bao bì đảm bảo an toàn thực phẩm, thông tin minh bạch cho người tiêu dùng”, chị Ngọc cho biết. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu không thay đổi, sản phẩm OCOP rất khó vượt qua “cửa kiểm soát” đầu tiên của thị trường hiện đại.

Không chỉ là yêu cầu của nhà phân phối, người tiêu dùng ngày nay cũng đã thay đổi mạnh mẽ. Thói quen mua hàng dựa trên cảm tính dần nhường chỗ cho sự lựa chọn có cân nhắc, so sánh và yêu cầu cao về thông tin. 

Chị Nguyễn Thị Ngọc, người tiêu dùng đang sinh sống phường Nghĩa Đô, Hà Nội cho biết: “Tôi sẵn sàng mua đặc sản địa phương, nhưng phải có bao bì đẹp, ghi rõ thành phần, ngày sản xuất, hạn dùng. Nhìn sản phẩm gọn gàng, chuyên nghiệp thì tôi mới yên tâm”. Có thể thấy, từ “niềm tin cá nhân” sang “niềm tin thị trường”, OCOP đang đứng trước một cuộc chuyển đổi mang tính bắt buộc.

Trụ vững trong hệ thống bán lẻ

Cuộc cách mạng bao bì đối với các chủ thể OCOP không đơn thuần là thay đổi mẫu mã cho bắt mắt hơn. Đó là quá trình chuẩn hóa toàn diện, từ thiết kế, vật liệu, thông tin thể hiện đến hồ sơ pháp lý đi kèm. Bao bì không còn là “lớp áo ngoài”, mà trở thành công cụ truyền tải giá trị sản phẩm và cam kết của người sản xuất với thị trường.

Nhiều chủ thể OCOP đã nhận ra điều này sau những lần bị từ chối khi tiếp cận kênh bán lẻ hiện đại. Ông Trần Cao Tiên, Giám đốc Hợp tác xã kinh doanh dịch vụ Xuân Hải (tỉnh Khánh Hoà) kể lại với phóng viên Báo Công Thương: “Lần đầu mang hàng lên siêu thị, họ góp ý rất nhiều như nhãn chưa đủ thông tin, bao bì chưa đảm bảo chống ẩm, chưa có mã truy xuất. Ban đầu thấy áp lực, nhưng khi làm lại thì sản phẩm bán tốt hơn hẳn”.

Quá trình “lột xác” ấy thường bắt đầu từ việc đầu tư thiết kế bao bì chuyên nghiệp, phù hợp với thị hiếu tiêu dùng hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc địa phương. Màu sắc, hình ảnh, font chữ, cách kể câu chuyện sản phẩm đều phải được tính toán kỹ lưỡng. Quan trọng hơn, mọi thông tin bắt buộc như thành phần, khối lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, đơn vị chịu trách nhiệm đều phải được thể hiện đúng quy định.

Song song với bao bì là yêu cầu về hồ sơ pháp lý. Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, kết quả kiểm nghiệm, mã số mã vạch, truy xuất nguồn gốc… trở thành “giấy thông hành” không thể thiếu. Với nhiều hộ sản xuất nhỏ, đây là thách thức lớn do hạn chế về vốn, kiến thức và nhân lực.

Việc chuẩn hóa cũng buộc các chủ thể OCOP thay đổi tư duy sản xuất. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang tổ chức sản xuất theo quy trình, từ làm theo kinh nghiệm sang tuân thủ tiêu chuẩn, từ bán nhanh, bán hết sang bán ổn định, bán lâu dài. Đây là bước chuyển không dễ, nhưng cần thiết để OCOP không bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Ở góc độ người tiêu dùng, sự thay đổi này mang lại niềm tin và trải nghiệm tốt hơn. “Khi thấy sản phẩm OCOP có bao bì đẹp, thông tin rõ ràng, tôi cảm nhận được sự nghiêm túc của người làm ra nó”, chị Nguyễn Thị Ngọc chia sẻ. Chính niềm tin ấy là nền tảng để sản phẩm địa phương đứng vững trên kệ hàng hiện đại, cạnh tranh sòng phẳng với các thương hiệu lớn.

Từ “người quen” đến siêu thị là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và đầu tư bài bản. Cuộc cách mạng bao bì và chuẩn hóa không chỉ giúp OCOP mở rộng thị trường, mà còn nâng tầm giá trị sản phẩm địa phương trong chuỗi cung ứng hiện đại.

Khi hình thức và pháp lý được chuẩn hóa, OCOP không chỉ bán được nhiều hơn, mà còn bán được lâu hơn - một điều kiện sống còn để trụ vững và phát triển bền vững.