
Tin nóng:
"Xuất xứ được ví như “quốc tịch” của hàng hóa"
Theo Sở Công Thương Hải Phòng, trong 10 tháng năm 2026, hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của TP. Hải Phòng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Kim ngạch xuất khẩu đạt trên 30,1 tỷ USD, tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm trước. Hơn 3.200 doanh nghiệp trực tiếp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu. Các nhóm hàng chủ lực gồm điện tử và linh kiện điện tử, máy móc thiết bị, dệt may, giày dép tiếp tục tăng trưởng.
Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo có hàm lượng công nghệ cao. Về thị trường, châu Á tiếp tục là khu vực đối tác lớn nhất, với các thị trường trọng điểm như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản. Doanh nghiệp Hải Phòng cũng từng bước mở rộng sang những thị trường còn nhiều dư địa như Trung Đông và Bắc Phi.

10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố Hải Phòng đạt trên 30,1 tỷ USD, tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: Nam Nguyễn
Có được những kết quả trên, thời gian qua, để hỗ trợ doanh nghiệp duy trì tăng trưởng, mở rộng thị trường, Sở Công Thương thành phố tăng cường đối thoại trực tiếp, cảnh báo sớm về quy tắc xuất xứ, biện pháp phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật mới.
Ông Vũ Ngọc Hiếu, Phòng Quản lý đầu tư và Hợp tác quốc tế, Sở Công Thương thành phố cho biết, trong 10 tháng đầu năm 2026, Sở tổ chức nhiều buổi tập huấn nghiệp vụ về xuất xứ hàng hóa, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu. Nội dung tập huấn hướng dẫn xác định xuất xứ, chuẩn bị hồ sơ cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), nhận diện và tránh lỗi thường gặp. Sở cũng hỗ trợ về thủ tục và tài chính.
Theo ông Hiếu, vướng mắc phổ biến là doanh nghiệp chưa nắm rõ khái niệm, quy định về xuất xứ hàng hóa, dẫn đến áp dụng máy móc tiêu chí của hiệp định thương mại tự do (FTA) này sang FTA khác. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn gặp sai sót trong kê khai định mức nguyên vật liệu do thiếu thành phần hoặc chưa tính đến hao hụt; khai sai số hóa đơn, ngày xếp hàng lên tàu, số lượng hàng hóa; ký, đóng dấu không đúng mẫu đã đăng ký.
Doanh nghiệp còn đính kèm thiếu chứng từ, sắp xếp chứng từ sai vị trí hoặc chọn sai ô "Issued" khi cấp C/O sau. Doanh nghiệp cần rà soát tiêu chí xuất xứ, định mức nguyên vật liệu, thông tin kê khai và chứng từ trước khi nộp hồ sơ cấp C/O cho từng lô hàng cụ thể.
Làm rõ khái niệm về xuất xứ hàng hóa, ông Hiếu cho biết, Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 31/2018/NĐ-CP ngày 8/3/2018 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa nêu: "Xuất xứ hàng hóa là nước, nhóm nước, hoặc vùng lãnh thổ nơi sản xuất ra toàn bộ hàng hóa hoặc nơi thực hiện công đoạn chế biến cơ bản cuối cùng đối với hàng hóa trong trường hợp có nhiều nước, nhóm nước, hoặc vùng lãnh thổ tham gia vào quá trình sản xuất ra hàng hóa đó". Nghĩa là nơi bán hàng, nơi xuất khẩu hay quốc tịch doanh nghiệp đều không quyết định xuất xứ.
Doanh nghiệp xuất khẩu cần phân biệt các nhóm C/O. C/O ưu đãi gắn với FTA và C/O không ưu đãi.
Đáng chú ý, theo hướng dẫn của Sở Công Thương thành phố, doanh nghiệp cần phân biệt hai nhóm C/O. C/O ưu đãi gắn với Hiệp định thương mại tự do (FTA), như mẫu D theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN, mẫu EUR.1 theo Hiệp định EVFTA giúp nhà nhập khẩu hưởng thuế ưu đãi.
Trường hợp C/O không ưu đãi, phổ biến là mẫu B, chỉ chứng minh hàng có xuất xứ Việt Nam để thông quan hoặc đáp ứng yêu cầu đối tác; mẫu B không thay thế chứng từ ưu đãi để hưởng thuế FTA. Ông Hiếu cho biết, C/O mẫu B chiếm khoảng 16% tổng số C/O Sở cấp trong kỳ thống kê đến hết tháng 9/2026.
Về các bước xác định xuất xứ hàng hóa, Sở Công Thương thành phố cho biết, doanh nghiệp xác định hiệp định áp dụng, tra quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR) theo mã số hàng hóa (mã HS) của thành phẩm, rồi chọn tiêu chí xuất xứ. Các tiêu chí hay gặp gồm: xuất xứ thuần túy, cho nông sản, thủy sản, khoáng sản có được hoàn toàn tại Việt Nam; chuyển đổi mã số hàng hóa, tức mã HS thành phẩm khác mã HS nguyên liệu không có xuất xứ; hàm lượng giá trị, tính phần giá trị tạo ra trong nước hoặc trong khu vực FTA trên giá giao hàng lên tàu (FOB).
Với C/O mẫu B, căn cứ là Thông tư số 05/2018/TT-BCT của Bộ Công Thương cùng nội dung sửa đổi, bổ sung; quy tắc cụ thể mặt hàng tra tại Phụ lục I Thông tư số 44/2023/TT-BCT. Một tiêu chí thường dùng là hàm lượng giá trị gia tăng tại Việt Nam (LVC) từ 30%.
Sẵn sàng khi bị hậu kiểm
Đáng chú ý, theo ông Vũ Ngọc Hiếu, C/O đã cấp, hàng đã xuất chưa phải là xong việc. Phân tích cụ thể, ông Hiếu cho biết thêm, được kiểm tra, xác minh xuất xứ không đồng nghĩa với vi phạm; doanh nghiệp kinh doanh bình thường vẫn có thể được chọn theo xác suất. Phần lớn vụ việc giải quyết qua kiểm tra hồ sơ; kiểm tra tại cơ sở sản xuất chỉ thực hiện khi hồ sơ chưa đủ căn cứ.
Chính vì vậy, Sở Công Thương Hải Phòng khuyến nghị mô hình "5 lớp hồ sơ": pháp lý, nguyên liệu, sản xuất, xuất khẩu, cấp C/O. Mỗi lô hàng nên có mã hồ sơ riêng, có người phụ trách. Khi nhận yêu cầu xác minh, doanh nghiệp trả lời đúng hạn, giải trình trung thực, không sửa hồ sơ sau khi phát sinh yêu cầu.
Qua công tác kiểm tra, cấp C/O năm 2026, Sở Công Thương Hải Phòng chỉ ra các điểm doanh nghiệp còn vướng: định mức trong hồ sơ C/O chênh với quyết toán hải quan; thể hiện tiêu chí chưa đúng, nhất là hàm lượng giá trị khu vực trên mẫu AK, VK; bảng tính thiếu tài liệu tham chiếu; lưu trữ, truy xuất hồ sơ còn hạn chế.
"Một C/O có thể được cấp trong vài giờ. Nhưng để bảo vệ C/O đó, doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống quản trị xuất xứ ngay từ hôm nay”, ông Vũ Ngọc Hiếu khuyến nghị và lưu ý cộng đồng doanh nghiệp, thay vì hỏi “Có xin được C/O không?”, doanh nghiệp nên hỏi “Hàng hóa có đáp ứng quy tắc xuất xứ không?” ngay từ khi chọn nguyên liệu, nhà cung cấp.
Đối với lĩnh vực da giày - ngành hàng xuất khẩu chủ lực của thành phố, theo đánh giá của Sở Công Thương, quy tắc xuất xứ đối với mặt hàng giày dép trong nhiều FTA tương đối thuận lợi đối với hoạt động xuất khẩu da giày. Phần lớn doanh nghiệp vẫn có khả năng đáp ứng các tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc quy tắc xuất xứ liên quan để hưởng ưu đãi thuế quan. Một số hiệp định có yêu cầu chặt chẽ hơn đối với linh kiện như đế giày, mũ giày, lót mặt cũng đặt ra những vướng mắc nhất định, song doanh nghiệp có thể xem xét áp dụng các quy định linh hoạt được cho phép.
Tại Hội nghị tham vấn ý kiến các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị dịch vụ về xây dựng hệ sinh thái tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) đối với ngành da giày trên địa bàn thành phố Hải Phòng diễn ra hôm 18/11, đại diện Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam, bà Đoàn Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội cho biết, hệ thống các FTA mà Việt Nam tham gia đã mở ra nhiều cơ hội cho ngành da giày, đặc biệt tại các thị trường EU, Vương quốc Anh và các nước thuộc CPTPP. Việc tận dụng ưu đãi thuế quan giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh về giá, cải thiện biên lợi nhuận, đồng thời tạo thêm cơ hội thu hút đơn hàng và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các thương hiệu quốc tế.
Bên cạnh những thuận lợi, ngành da giày vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự khác biệt về quy tắc xuất xứ giữa các FTA đòi hỏi doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu, định mức sản xuất và hồ sơ chứng minh xuất xứ. Việc phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu cũng làm giảm tính chủ động của doanh nghiệp trước những biến động của chuỗi cung ứng.
Đáng chú ý, các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về môi trường, phát thải carbon, sử dụng hóa chất, điều kiện lao động, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Đây là những tiêu chuẩn đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư về công nghệ, nhân lực và hệ thống quản trị. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về nguồn lực tài chính cũng như khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, chứng nhận và dữ liệu của thị trường nhập khẩu.
Từ thực tiễn trên, Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam đề xuất chú trọng phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với nhà cung cấp trong nước, từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu để đáp ứng quy tắc xuất xứ của các thị trường nhập khẩu. Cùng với đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa, nâng cao năng lực thiết kế, phát triển sản phẩm, kiểm soát chất lượng và xây dựng lộ trình sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải.
Doanh nghiệp cần hướng dẫn có thể liên hệ Phòng Quản lý Đầu tư và Hợp tác quốc tế, Sở Công Thương Hải Phòng; tra Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-BCT ngày 7/7/2025 của Bộ Công Thương về xuất xứ hàng hóa; nộp hồ sơ tại ecosys.gov.vn hoặc co.moit.gov.vn.