Nhiều quốc gia EU kêu gọi hoãn và nới lỏng luật chống phá rừng

18 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) mới đây đã đồng loạt gửi thư tới Ủy ban châu Âu, đề nghị hoãn áp dụng và đơn giản hóa luật chống phá rừng (EUDR), một trong những quy định môi trường nghiêm ngặt nhất hiện nay của EU. Động thái này lập tức dấy lên nhiều tranh cãi nội khối và tạo ra những quan ngại đối với các quốc gia đang xuất khẩu sang thị trường châu Âu, trong đó có Việt Nam.

Trong bức thư chung, các Bộ trưởng nông nghiệp của Áo, Bulgaria, Croatia, Cộng hòa Séc, Estonia, Phần Lan, Hungary, Ireland, Ý, Latvia, Litva, Luxembourg, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Romania, Slovakia, Slovenia và Thụy Điển đã bày tỏ lo ngại rằng quy định hiện hành của EUDR đang gây áp lực quá lớn đối với nông dân và doanh nghiệp, ngay cả tại những quốc gia được đánh giá là có nguy cơ phá rừng thấp.

“Hãy đưa Quy định về phá rừng vào kế hoạch đơn giản hóa để đảm bảo thực thi đồng bộ trên toàn EU”, các Bộ trưởng nhấn mạnh trong nội dung thư gửi Ủy ban châu Âu.

Luật chống phá rừng của EU (EUDR) được thông qua và có hiệu lực từ tháng 6/2023 với mục tiêu ngăn chặn việc các sản phẩm nhập khẩu vào EU góp phần gây ra nạn phá rừng toàn cầu. Các loại hàng hoá chịu ảnh hưởng gồm thịt bò, cacao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành và gỗ đều là những mặt hàng thiết yếu trong thương mại quốc tế, trong đó Việt Nam là quốc gia xuất khẩu lớn với nhiều sản phẩm thuộc nhóm này.

Theo quy định, các doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm không góp phần gây ra phá rừng kể từ ngày 31/12/2020. Với các công ty lớn và vừa, thời hạn tuân thủ là 30/12/2025, các doanh nghiệp nhỏ hơn được gia hạn thêm 6 tháng.

Tuy nhiên, nhóm 18 quốc gia EU cho rằng quy định này chưa cân đối giữa mục tiêu môi trường và năng lực thực thi thực tế, có thể dẫn đến áp lực tài chính lớn, khiến nhiều doanh nghiệp trong khối thu hẹp hoạt động hoặc rút lui khỏi thị trường EU.

Bên cạnh đó, các nước thành viên này cho rằng quy trình thực thi EUDR thiếu tính khả thi, nhất là với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn chuỗi cung ứng trong nội bộ EU nếu không có sự điều chỉnh kịp thời.

Doanh nghiệp Việt Nam đứng giữa cơ hội và thách thức từ luật mới

Đối với Việt Nam, một trong những quốc gia xuất khẩu lớn các mặt hàng cà phê, cao su, gỗ và gần đây là cacao, việc EUDR được hoãn và điều chỉnh theo hướng mềm hơn sẽ tạo thêm thời gian để các doanh nghiệp thích nghi và củng cố hệ thống chứng nhận bền vững.

Nếu luật EUDR được hoãn và điều chỉnh theo hướng mềm hơn, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm thời gian chuẩn bị và thích nghi. Tuy nhiên, rủi ro pháp lý và sự thiếu nhất quán giữa các quốc gia thành viên EU trong áp dụng luật có thể khiến các nhà nhập khẩu dè dặt, gây khó khăn cho nhà xuất khẩu Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường.

Tuy nhiên, việc thiếu nhất quán giữa các quốc gia thành viên EU trong áp dụng EUDR, nếu xảy ra, cũng có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý và khiến các nhà nhập khẩu châu Âu thận trọng hơn khi hợp tác với đối tác Việt Nam. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt đã đầu tư lớn vào hệ thống chứng nhận bền vững và truy xuất nguồn gốc từ sớm cũng sẽ gặp khó nếu luật bị nới lỏng, vì cạnh tranh thị trường không còn công bằng như trước.

Trong khi đó, các tổ chức bảo vệ môi trường như WWF Europe và Fern lại kịch liệt phản đối đề xuất hoãn và đơn giản hóa EUDR. 

Dự kiến, vấn đề này sẽ tiếp tục được đưa ra bàn thảo tại Hội nghị Bộ trưởng Nông nghiệp EU vào cuối tháng 7/2025. Kết quả cuộc họp sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường xuất khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.