Xuất khẩu sang Italy bước vào giai đoạn mới

Với vai trò là đối tác thương mại lớn nhất của Italy trong ASEAN, Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng trực tiếp khi Italy chính thức kích hoạt toàn bộ hệ thống kiểm soát “biên giới xanh” đối với hàng nhập khẩu.

Theo Tổng cục Thống kê Italy, tính đến hết quý I/2026, kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam - Italy đạt 2,36 tỷ USD. Với đà phục hồi của các đơn hàng dệt may, da giày trong quý II, tổng kim ngạch 5 tháng đầu năm được ước tính tiến sát mốc 3,4 tỷ USD. Tuy nhiên, song song với tăng trưởng thương mại, các quy định môi trường mới của Italy và Liên minh châu Âu (EU) cũng đang tạo ra sức ép lớn hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Kể từ ngày 1/1/2026, cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM) đã chính thức kết thúc giai đoạn chuyển tiếp và bước sang giai đoạn thanh toán thực tế. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không còn chỉ kê khai phát thải mà đã phải chi trả chi phí carbon khi xuất khẩu vào EU.

Các nhà nhập khẩu thép, nhôm, phân bón và xi măng từ Việt Nam hiện bắt buộc phải nộp chứng chỉ CBAM dựa trên giá ETS của EU. Mức giá carbon đang neo ở vùng cao khiến chi phí hàng hóa tăng đáng kể tại cảng nhập khẩu.

Tại cảng Genoa, cơ quan hải quan Italy đã triển khai hệ thống đối soát phát thải tự động. Những lô hàng thiếu báo cáo ISO 14067 về dấu chân carbon có thể bị giữ lại để kiểm tra kỹ thuật, kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi và chậm tiến độ giao hàng.

Trong khi đó, ngành dệt may và da giày cũng đang chịu áp lực lớn từ cơ chế Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số (DPP). Từ tháng 5/2026, Italy bắt đầu giai đoạn thí điểm bắt buộc trước khi áp dụng toàn diện với hàng dệt may vào năm 2027.

Theo yêu cầu mới, mỗi sản phẩm phải gắn mã QR chứa đầy đủ dữ liệu về nguồn gốc nguyên liệu, tỷ lệ sợi tái chế, mức tiêu thụ nước và danh mục hóa chất sử dụng. Italy hiện yêu cầu tỷ lệ sợi tái chế trung bình khoảng 20 - 30%.

Nhiều tập đoàn thời trang lớn tại Milan đã bắt đầu rà soát và thanh lọc danh sách nhà cung cấp. Những doanh nghiệp chưa số hóa đầy đủ hồ sơ sản phẩm có nguy cơ bị đình chỉ hợp đồng nhằm tránh các khoản phạt liên quan đến trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Cùng với CBAM và DPP, quy định chống phá rừng của EU (EUDR) cũng đang được thực thi chặt chẽ tại các cảng phía Nam Italy như Naples và Bari.

Hải quan Italy hiện sử dụng dữ liệu vệ tinh Copernicus để đối chiếu tọa độ GPS vùng trồng cà phê, cao su với dữ liệu phá rừng. Những lô hàng có nguồn gốc từ khu vực bị xác định phá rừng sau năm 2020 sẽ bị từ chối nhập khẩu ngay lập tức.

Đáng chú ý, rủi ro không chỉ dừng ở việc bị xử phạt hành chính. Doanh nghiệp vi phạm còn có thể bị đưa vào danh sách cảnh báo trên toàn EU, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng xuất khẩu và uy tín thương hiệu.

Lưu ý cho doanh nghiệp Việt

Theo đánh giá của các chuyên gia thương mại, Italy hiện là một trong những thị trường khắt khe nhất châu Âu về tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam không còn ở giai đoạn chuẩn bị mà buộc phải bước sang giai đoạn thực thi toàn diện các yêu cầu xanh hóa chuỗi sản xuất.

Một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay là hoàn thiện hệ thống hồ sơ số, đặc biệt là báo cáo kiểm kê khí nhà kính theo Scope 1, Scope 2 và từng bước mở rộng sang Scope 3.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt cần tăng cường liên kết với đối tác logistics và vận tải tại Italy nhằm cập nhật các quy trình kỹ thuật riêng tại từng cảng biển, bởi mỗi cảng có thể áp dụng tiêu chuẩn giám định xanh khác nhau.

Ngoài áp lực tuân thủ, quá trình chuyển đổi xanh cũng đặt ra nhu cầu lớn về vốn đầu tư. Các nguồn tín dụng xanh từ các tổ chức tài chính có liên kết với Italy như Intesa Sanpaolo hay UniCredit được xem là một trong những kênh hỗ trợ quan trọng để doanh nghiệp nâng cấp công nghệ tuần hoàn và giảm phát thải trong sản xuất.

Trong bối cảnh “biên giới xanh” đã chính thức đi vào vận hành, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường Italy và rộng hơn là toàn EU.